شرح مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ٣٣٦

حكايت آن مطرب كه در بزم امير ترك اين غزل آغاز كرد

حكايت آن مطرب كه در بزم امير ترك اين غزل آغاز كرد

حكايت آن مطرب كه در بزم امير ترك اين غزل آغاز كرد

[ 720 ]

اين سخن‌خايى « 1 » دراز از بهر چيست * گفت مطرب : زانكه مقصودم خفيست

[ 721 ]

مىرود اثبات پيش از نفىِ تو * نفى كردم تا برى ز اثبات بو

يعنى : ايراد نفى به جهت آن است كه تحقّق و ثبوت هستى حقيقى بىنفى هستى مجازى صورت نمىبندد . تا نيست « 2 » نشوى ، هست نگردى ؛ و يا به جهت آنكه وجود امكانى را بىتقدّم عدم و نيست ، تحقّق و ثبوت محال و ممتنع است كه وجود امكانى لا محاله « 3 » مسبوق به عدم است و تو بعد از عدم و نيست موجود گشتى و اگر اوّلا عدم نبودى ، چهرهء وجود تو بر عرصهء ظهور روى ننمودى « 4 » . پس عدم و نيستى ، مقدّم است بر وجود و هستى .

[ 722 ]

در نوا آرم به نفى اين ساز را * چون بميرى ، مرگ گويد راز را

يعنى : اوّلا اين ساز را به نفى آغاز مىكنم تا تو بميرى . چون بميرى ، پس مرگ تو با تو راز حقيقت و مجاز را دمساز گردد « 5 » و راز را بىمن و تو آشكارا كند .

[ 727 ]

غرقِ اين كشتى نيابى « 6 » اى امير ! * تا بنَنْهى « 7 » اندر او منّ الأخير

« منّ الأخير » عبارت از بارى است كه زياده از قدرت و طاقت حامل بار كنند و بعد از پربار شدن كشتى ، آن « منّ » را آخر نهند كه موجب غرق است .

[ 728 ]

منّ آخر اصل دان كو طارق است / A 141 / * كشتىِ وسواس و غَى را غارق است

« طارق » ستاره‌اى است كه در شب ظاهر مىشود و هر چيزى كه در شب ظاهر شود ،

( 1 ) . س : سخن جاى . ( 2 ) . س : + تحقق . ( 3 ) . س : لامحالى . ( 4 ) . س : نمودى . ( 5 ) . س : كرد . ( 6 ) . ش : نيائى . ( 7 ) . ش : نه بنهى .