شرح مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ٣٢٤

سؤال « 1 » سائل از مرغى كه بر سر ربض « 2 » شهرى نشسته باشد ، سر او فاضل‌تر است

و آگاهى ايشان به وسيلهء رسول است . پس « جان اوّل » مظهر درگاه است و جان ثانى مظهر اللّه است .

[ 153 ]

آن ملائك ، جمله عقل و جان بُدند * جانِ نو آمد كه جسمِ آن شدند

مراد از « جان نو » وجود آدم است - عليه السلام - و مراد از « جسم » مطيع و فرمانبردار است كه جسم مطيع و فرمانبردار جان است در حقّ حركت و سكون .

[ 155 ]

آن بليس از جان از آن سر بُرده بود * يك نشد با جان كه عضوِ مُرده بود

مراد از « جان » نيز وجود آدم - عليه السلام - است

يعنى : آن ابليس از آدم ، از آن سبب سر اطاعت و فرمانبردارى كشيده و بالا برده بود و يكرو و يكرنگ نشد با جان آدم كه عضو مرده بود و عضوى كه مرده و شكسته باشد ، مطيع و فرمانبردار جان نمىتواند شد .

[ 156 ]

چون نبودش آن فداى آن نشد * دستِ بشكسته مطيعِ جان نشد

يعنى : چون نبود آن ابليس را آن سعادت يا آن جان آگاه ، مطيع و فرمانبردار آن جان آدم نشد .

[ 157 ]

جان نشد ناقص گر آن عضوش شكست * كان به دستِ اوست تاند كرد هست

يعنى : « ناقص » مطيع جان نشد اگرچه عضو آن ناقص را آن جان بشكست كه آن عضو شكسته در دست تصرّف و « 1 » قبضهء قدرت آن جان است ؛ و مىتواند آن جان كه آن عضو مرده را با جان گرداند و ليكن چون آن ابليس ناقص بود كه چنين قدرت و كمال آدم را ملاحظه ننمود ، مطيع و فرمانبردار آدم نشد .

( 1 ) . ش : + در .