شرح مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ٢٧٦

تفسير أَسْفَلَ سافِلِينَ

كه در اين عالم عاريت‌جو بودم كه آن علم را در اين وقت از ما ربودند .

[ 994 ]

گر تو كردى شُكر و سعىِ مُجتَهَد * غم مخور كه صد چنان بازت دهد

يعنى : اگر شكر آن چراغ دانش كه از چراغ ديگران به طريق تعلّم و اكتساب افروخته ، بجاى آوردى كه آن علم را در محلّ آن علم صرف نمودى كه موافق آن علم عمل كردى ؛ پس بعد از مردن و سلب شدن آن چراغ عاريتى ، حق سبحانه چراغ علم باطنى صد چندان خواهد داد .

[ 999 ]

كه « أضلّ أعمالهم » اى كافران ! « 1 » * جستن كام است از هر كامران

[ 1000 ]

جز ز اهل شكر و اصحاب وفا * كه مر ايشان راست دولت در قفا

يعنى : ضلالت و گمراهى اعمال ايشان اى كامران و نيكبخت ! به سبب جستن و طلب كردن مقصد است از هر كامران و از هر برآرندهء آرزوى نفس و خواهش شيطان .

[ 1001 ]

دولتِ رفته كجا قوّت دهد * دولتِ آينده خاصيّت دهد

يعنى : دولت اهل نفس و هوا ، دولتى است كه در معرض فناست ؛ و دولت شكور ، دولتى است كه قائم و برجاست .

[ 1002 ]

قرض دِه زين دولت اندر « أقرِضوا » * تا كه صد دولت ببينى پيشِ رو

يعنى : اين دولت فانى را قرض ده تا دولت باقى را در عوض آن بيابى .

[ 1003 ]

اندكى زين شُرب كم كن بهر خويش * تا كه حوضِ كوثرى / A 811 / يا بى به پيش

قرض دادن ، عبارت از اين آب شرب كم كردن است كه اگر آب و خور كم كنى ، جزاى آن كم كردن ، آب رحيق كوثر يا بى .

[ 1005 ]

خوش كند دلها كه أصلَح « 2 » بالَهُم * ردّ مِن بعد التّوى أنزالَهم

( 1 ) . ش : كامران . ( 2 ) . س : اصلى .