شرح مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ٢٧٤

تفسير أَسْفَلَ سافِلِينَ

[ 962 ]

آدم و جنّ و ملك ساجد شده * همچو آدم باز معزول آمده

يعنى : آدم و جنّ و ملك ، ساجد و منقادان تجلّى حق - كه عبارت از زنان است - گشته‌اند ؛ و دل‌وجان را در كمند دام آن تجلّى بستند و ليكن آن زنان كه مسجود آدم و جنّ و ملك بودند كه در وقت پيرى كه آثار ذلّ . . . « 1 » است مانند آدم « 2 » از فردوس حسن و ناز و از بهشت صورت و طراز در كوچهء زشتى و رسوايى و در بازار كساد و ناروايى معزول آمدند كه قابل ديدن نماندند .

تفسير أَسْفَلَ سافِلِينَ

تفسير أَسْفَلَ سافِلِينَ « 3 » إِلَّا « 4 » الَّذِينَ آمَنُوا

[ 985 ]

آن جمال و قدرت و فضل و هنر * ز آفتابِ حُسن كرد اين‌سو سفر

[ 986 ]

بازمىگردند چون استارها * نورِ آن خورشيد بر ديوارها

يعنى : حسن و جمال و فضل و هنر و كمال انسان از آفتاب حسن حقيقى حق اين طرف سفر فرمود و در كاشانهء آن انسان نزول نمود و ليكن بعد از انقراض زمان - كه عبارت از روز مرگ است - آن هر واحد كه بر ديوار وجود انسان تافته بودند ، بازمىگردند به سوى مركز اصلى

/ A 711 /

خويش ، مانند نور ستارگان كه رجوع مىكند آن نور در وقت خراب « 5 » شدن ديوار شب و برآمدن خورشيد روز به سوى نور خورشيد .

[ 987 ]

پرتوىِ ديوار شد وا جايگاه * ماند هر ديوار تاريك و سياه

يعنى : پرتوى خورشيد حقيقى به سوى مركز و جاى خويش بازمىگردد در وقت مرگ از ديوار سياه آن انسان و آن ديوار تاريك و سياه مىنمايد .

[ 988 ]

آنكه كرد او بر رخ خوبانْت دنگ * نور خورشيد است از شيشهء سه رنگ

( 1 ) . هر دو نسخه ناخواناست . ( 2 ) . س : + كه . ( 3 ) . س ، ش : السافلين . ( 4 ) . ش : - إلّا . ( 5 ) . س : جزاب .