شرح مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ٢٧٠

صفت آن بىخودان [ كه از شرّ خود و هنر خود ايمن شده‌اند ، كى فانىاند ]

[ 698 ]

دايه عاريت بود روزى سه چار * مادرا ! ما را بگير اندر كنار

مراد از « دايهء « 1 » عاريتى » جسم و تن است كه آن جسم و تن مربّى روح و جان است

/ A 511 /

و از « مادر » عالم قدم است كه به مقتضاى نَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي * آن روح از آن عالم‌زاده است . بعد از تربيت در كنار مادر خويش او را ماندن است . يا مراد از مادر غير اين تركيب حسّى « 2 » است كه مناسب روح لطيف است كه آن روح بعد از تربيت يافتن باز در پهلوى مادر كه تركيب لطيف است ، خواهد نشست .

[ 710 ]

پر پىِ غير است و سر از بهرِ من * خانهء سمع و بصر « 3 » استونِ تن

[ 711 ]

جان فدا كردن براى صيدِ غير * كفرِ مطلق دان و نوميدى ز خير

بال‌وپر طاوس براى غير است و سر او كه ستون تن و كاشانهء سمع و بصر و ايوان جميع هنرها و ساير فن است ، از براى آن طاوس است . پس فدا كردن تن را براى صيد غير كه آن « غير » حبّ جاه و رجوع خلق اللّه است ، كفر مطلق و نااميدى از خير است . پس بال‌وپر و ساير هنر كه در آدمى است ، اگر به واسطهء غير حق است ، پس آن هنرها كفر مطلق است .

[ 712 ]

هين مشو چون قند پيشِ طوطيان * بلكه زهرى شو شو ايمن از زيان

[ 713 ]

يا پى احسنت [ و ] شاباش و خطاب * خويش چون مُردار كن پيشِ كلاب

يعنى : مانند قند شيرين‌زبان و موافق مذاق طوطيان و مناسب مزاج اهل اين جهان مشو ، بلكه در كام و مزاج ايشان مانند زهر برو تا تو را از نظر اعتبار دور اندازند و اوقات تو را ضايع نسازند ؛ و اگر مدح و تعريف و شاباش و خطاب خوش‌خويى و جوانمردى و غير آن از ايشان مىخواهى ، پس مانند مردار در پيش اين سگان جيفه‌خوار خود را بگذار

( 1 ) . س : دايى . ( 2 ) . س : جسمى . ( 3 ) . س : + و .