شرح مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ٢٦٨

صفت آن بىخودان [ كه از شرّ خود و هنر خود ايمن شده‌اند ، كى فانىاند ]

[ 683 ]

ابر را سايه بيفتد بر زمين * ماه را سايه نباشد همنشين

[ 684 ]

بىخودى بىابرى است اى نيكخواه ! * باشى اندر بىخودى چون قرصِ ماه

« بىابرى » عبارت از بىخودى است و ماه كه بىابر است روشن است و با ابر تاريك و منكدر « 1 » است . پس جان كه با كدورت « 2 » تن و با كثافت بدن است ، مظلم و تاريك است ، و بىكثافت بدن روشن و نمايان است .

[ 685 ]

باز چون ابرى بيايد رانده * رفت نور از مه خيالى مانده

چون هستى و خودى مانند ابر است ، و نيستى و بىخودى مانند ماه است ، پس باز وقتى كه ابر تن و كثافت بدن بر آن روح - كه مانند ماه است - از سبب حدوث حادثه عارض مىشود ، از آن ماه خيالى مىماند كه نور آن ماه را آن ابر دور مىگرداند .

( بيت : )

حجاب چهرهء جان مىشود غبار تنم * خوش آن « 3 » دمى كه از اين چهره پرده برفكنم

مراد از « رانده » حادث و « 4 » پيش‌آينده است ؛ يعنى ابرى كه از باد تفرقه به سوى ماه جان رانده شده است .

[ 686 ]

از حجاب ابر ، نورش شد ضعيف * چون هلالى گشت اين بدرِ شريف

[ 687 ]

مه خيالى مىنمايد ز ابر و گرد * ابرِ تن ما را خيال‌انديش كرد

يعنى : به سبب حجاب ابر تن و گرد [ و ] غبار بدن ، جثّهء « 5 » بدر كامل مانند هلال گشت كه در ديدهء نظارگيان نقصان نمود و ما مردم را خيال‌انديش گردانيد كه بدر را وهم و خيال انگاشتيم و تخم ريب و شك در دل خويش كاشتيم كه عوارض ابر تن را سبب نقصان ذات بدر دانسته‌ايم ؛ و آن بدر - كه عبارت از ذات انبيا و اولياست - از كثافت تن و از كدورت بدن مبرّا و منزّه‌اند كه حوادث تن ، موجب نقصان نور جان ايشان گردد كه نور

( 1 ) . س : متكدر . ( 2 ) . س : + و . ( 3 ) . س : خوشا . ( 4 ) . س : - و . ( 5 ) . س : چشمه .