شرح مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ٢٦٢

سبب آنكه فرجى را فرجى نام كردند

سبب آنكه فرجى را فرجى نام كردند

سبب آنكه فرجى را فرجى نام كردند

[ 353 ]

زان فراخ آمد چنين روزىِ ما * كه دريدن شد قبادوزىِ ما « 1 »

يعنى : روزى و نصيب ما از آن سبب وسيع و فراخ آمد كه در ديدن و قطع كردن اسباب تحصيل معاش ، ازدياد حصول آن معاش گشت كه مَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ كه اللّه كافى جميع مهمّات است ،

/ B 111 /

چنانچه دريدن فرجى موجب فرج و انتعاش آن خداشناس گشت و از دريدن آن فرجى ، فيروزى و قبادوزى حاصل شد . پس از دريدن فرجى تن و پيراهن بدن مانند صوفى روح را قباى بسط و فتوح حاصل است .

[ 356 ]

اين لقب شد فاش ، صافش شيخ بُرد * ماند اندر طبعِ خلقان حرفِ دُرد « 2 »

فرجى را فرجى بدان جهت نام شد كه شيخ را از دريدن آن پيرهن ، فرج حاصل شده بود ؛ و معنى را كه آن معنى پاك و صاف است ، شيخ و اصل گشت كه صفوت و صفا مر شيخ را حاصل شده بود و لباس و پوشش كه درد آن صاف است در طبع خلقان جاى گرفت كه فرجى را لباس و پيرايه براى تحصيل معاش ساخته‌اند و هرگز به سوى معنى - كه فرج و بسط است - نپرداخته‌اند كه گاهى فرج و بسط حاصل كرده باشند .

[ 357 ]

همچنين هر نام صافى داشته‌ست * اسم را چون دُرديى بگْذاشته‌ست

[ 358 ]

هركه گِل‌خوار است دُردى را گرفت * رفت « 3 » صوفى سوى صافى ناشِكِفت

يعنى : چنانچه فرجى را اسمى است كه آن اسم درد است و مسمّايى است كه آن مسمّا بىغش و صاف است ، همچنين هر اسم را مسمّايى است كه آن مسمّا صاف است . مثلا اسم فقر را مسمّايى است كه آن مسمّا صاف است ، چنانچه حضرت جنيد را از مسمّا و از حقيقت فقر پرسيدند ، فرمودند كه : « الفقر هو الفقد » يعنى « حقيقت فقر ، گم شدن است از

( 1 ) . در مثنوى چاپى اين بيت قبل از عنوان « سبب آنكه فرجى . . . » آمده است . ( 2 ) . س : حرف و در . ( 3 ) . س : + و .