شرح مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ٢٣٥

خشم كردن پادشاه بر نديم « 1 » 193

[ 2967 ]

خود طوافِ آنكه او شه‌بين بوَد * فوقِ قهر و لطف و كفر و دين بوَد

يعنى : مقام و منزل آن‌كس « 2 » كه شه‌بين است و در مشاهدهء آن شاه غرقين است ، پس آن كس از قهر و بيم و از لطف و مهر بيرون است كه او را ترس و قهر و غضب نيست كه إِنَّ أَوْلِياءَ اللَّهِ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ در حقّ او وارد است و نيز از كفر و دين گذشته ، حق‌گزين است كه كفر و دين از جملهء اوصاف عبد است و او از لوث عبوديت گذشته است .

[ 2968 ]

ز ان نيامد يك عبارت در جهان * پس نهان است و نهان است و نهان

يعنى : آن مقامى را كه فوق قهر و بالاى غضب است ، هيچ تعبيرى و بيانى نيست . چرا كه تعبير و بيان ، مستلزم حرف و صوت است كه مصدر آن حرف و صوت لسان است و مقتضى شفتين و زبان است و اين همه لازمهء ذات « 3 » انسان است ، نه ذات رحمان ؛ و آن مقام كه در آن مقام حرف و صوت را گنجايش نيست ، مقام

/ B 101 /

رحمان است . چرا كه ذات حق سبحانه ، متكلّم است بىحرف و صوت .

[ 2969 ]

زانكه اين اسما و الفاظ حميد * از كلام آدمى آمد پديد

[ 2970 ]

« علّم الأسماء » 194 بُد « 4 » آدم را امام * ليك نه اندر لباسِ عين و لام

يعنى : تعليم كردن حق سبحانه آدم را حقايق اسما ، نه از راه حرف و صوت بود ، بلكه آن تعليم به ورود نور معرفت حقايق اشيا در ذات آن آدم و به وقود نار ظهور آن حقايق در آن آدم بود كه تعليم - كه مقتضاى حرف و صوت است - از جانب حق سبحانه هرگز نبود كه حق تعالى منزّه از حرف و صوت است .

( 1 ) . ش : - خشم كردن پادشاه بر نديم . ( 2 ) . ش : آن‌كسى . ( 3 ) . ش : - ذات . ( 4 ) . س : + و .