شرح مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ٢٢٨

اعتراض كردن معترضى « 2 » بر رسول عليه السلام [ بر امير كردن آن هذيلى ]

[ 2040 ]

هست مِنهاج و نهان در مَكْمن است * يافتش رهنِ گزافه جستن است

يعنى : راه و منهاج خلاصى از تعلّقات دنياوى ، مهيّا و موجود است و ليكن موقوف بر جست‌وجوى است .

[ 2041 ]

تفرقه‌جويانِ جمع اندر كمين * تو درين طالب رخِ مطلوب بين

يعنى : تفرقه و پريشانى جويان و خواهان جمعيت‌اند كه اختيار تفرقه براى تحصيل جمعيت است . پس اى مخاطب ! اندر اين طالب ، رخ مطلوب آن طالب ببين و بدان كه منظور نظر اين اهل تفرقه ، تحصيل جمعيت است . پس تفرقه هم دالّ است بر وجود جمعيت كه اگر وجود جمعيت در عالم نبودى ، پس طالب راه تفرقه را براى چه كشيدى ؟ ! پس اختيار تفرقه دالّ است بر وجود جمعيت .

[ 2042 ]

مُردگانِ باغ برجسته ز بُن * زندگى بخشنده او را فهم كن

يعنى : مردگان باغ - كه عبارت از درختان‌اند - كه از باغ برجسته‌اند و نهال جاندار گشته‌اند ، آن مردگان نيز دالّ بر مؤثّرند كه مؤثّرى پنهان در مكمن است . پس از زندگى باغ ، موجد و زندگىبخش آن را فهم كن و بدان كه هر ظاهر را باطنى است و هر اثرى را مؤثّرى است . پس در حركت و جنبش افراد عالم ، مطلبى است مخفى و مقصدى است مستور .

[ 2051 ]

زين درخت آن « 1 » برگِ زردش را ببين * سيبهاى پختهء او را به چين

يعنى : از درخت انسان و از نهال آن انسان ، زردى و كهنگى وجود مبين . ثمرهء آن كهنگى و زردى كه پختگى است آن را برگزين كه پير « 2 » را دانش و عقل بيشتر است . چرا كه از گرم و سرد عالم از مدد تجربهء خويش آگاه

/ B 89 /

و باخبر است كه اگرچه پير و ضعيف و زرد « 3 » است و ليكن به عقل تازه و تر است .

( 1 ) . ش : زين درختان . ( 2 ) . س : پيران . ( 3 ) . س : زرده .