شرح مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ٢١٩

چالش عقل با نفس چون تنازع مجنون با ناقه 185

[ 1524 ]

يقظه آمد ، نومِ حيوانى نماند * انعكاسِ حسّ « 1 » خود از لوح خواند

« يقظه » عبارت از علم و معرفت

/ A 49 /

احوال اخروى است و غير اين معرفت به منزلهء نوم است . پس چون علم و معرفت آمد ، نوم حيوانى نماند و انعكاس و خلاف حسّ « 2 » خويش از لوح محفوظ خواند كه او را در آن انعكاس و خلاف هيچ شبهه « 3 » نماند كه پيش از اين حسّ « 4 » حيوانى داشت .

[ 1525 ]

همچو حسّ آنكه خواب او را ربود * چون شد او بيدار ، عكسش رو نمود

يعنى : حسّ حيوانى او به حسّ انسانى و خواب غفلت او مبدّل به هشيارى و يقظه گشت ، مانند كسى كه از خواب بيدار شود و از نوم هشيار گردد .

چالش عقل با نفس چون تنازع مجنون با ناقه 185

چالش عقل با نفس چون تنازع مجنون با ناقه 185

[ 1559 ]

كين سفر زين پس بوَد جذبِ خدا * وان سفر بر ناقه باشد سيرِ ما

يعنى : اين قسم سفرى كه از ناقهء تن فرود آيد و گوى چوگان دست حق گشته ، تك‌وپويى نمايد و خود را در ميدان مقصود زند ، موقوف جذب خداست كه آن جذب برابر عبادت ثقلين است و اين قسم جذب مخصوص به ذات خاتم رسل است سُبْحانَ الَّذِي أَسْرى بِعَبْدِهِ لَيْلًا كه حق تعالى آن پيغمبر را طلب فرمود و به طلب و تقاضاى حق به غير سوارى « 5 » تن به سوى حق تعالى عروج نمود فَأَوْحى إِلى عَبْدِهِ ما أَوْحى شنيد و جاءَ مُوسى لِمِيقاتِنا كه به ارادهء خويش بود لَنْ تَرانِي شنيد و آن سير ، سير جذب بود و اين سير ، سير سلوك .

[ 1564 ]

كالبد نامه است اندر وى نگر * هست لايق شاه را آنگه ببَر

( 1 ) . س : حسن . ( 2 ) . س : حسن . ( 3 ) . س ، ش : شبه . ( 4 ) . س : حسن . ( 5 ) . س : اسوارى .