شرح مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ١٩٦

به هوش آمدن عاشق از بيهوشى

چنانچه آيهء هُوَ « 1 » الَّذِي « 2 » كَفَّ أَيْدِيَهُمْ عَنْكُمْ وَ أَيْدِيَكُمْ عَنْهُمْ بِبَطْنِ مَكَّةَ

/ A 58 /

تا آخر آيه دالّ است بر اينكه دست كوتاهى پيغمبر خدا از مقاتلهء « 3 » كافران براى خلاصى مؤمنان بود .

[ 4576 ]

نيز اندر غالبى هم خويش را * ديد او مغلوب دامِ كبريا

« ما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ » آمد خطاب * كم شد و اللّه أعلم بالصواب

يعنى : پيغمبر خدا نيز در غالبى خويش ، مغلوبى خويش ديد كه از جانب حق سبحانه خطاب « 4 » ما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ رَمى شنيد . اگر پيغمبر خدا خود را بر كافران غالب و قاهر نمىديد ، خطاب حق تعالى ما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ در گوش آن پيغمبر نمىرسيد كه « رمى » را از آن پيغمبر نفى كرده ، به سوى خود نسبت كرد .

به هوش آمدن عاشق از بيهوشى

به هوش آمدن عاشق از بيهوشى

[ 4723 ]

پس چه باشد عشق ؟ درياى عدم * در شكسته عقل را آنجا قدم

يعنى : عشق چه چيز است كه درياى فناى عاشق است از هستى خويش و بقاى معشوق است و بس .

[ 4724 ]

بندگىّ و سلطنت معلوم شد * زين دو پرده ، عاشقى مكتوم شد

يعنى : ماهيّت و حقيقت بندگى و سلطنت معلوم شد كه بندگى بند است و خداوندى صداع و درد سر است كه مرتبهء عشق از اين دو قيد اعلى و برتر است كه محض فنا و نيستى است .

[ 4725 ]

كاشكى هستى زبانى داشتى * تا كه هست آن پرده‌ها برداشتى

يعنى : كاشكى هستى آن‌كس كه هست و با خود است ، زبانى داشتى كه آن زبان - كه

( 1 ) . س ، ش : قل . ( 2 ) . ش : للذى . ( 3 ) . س : منقاتله . ( 4 ) . ش : - خطاب .