شرح مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ١٩٣

در بيان ملاقات آن عاشق لاابالى با صدر جهان

علّت وجود آن جان اجتماع اربع « 1 » عناصر بود و آن اجتماع نماند . پس وجود آن جان نيز نماند و از هيچ مكانى ناآمده بود تا باز آنجا رود ، به‌خلاف جان انسانى كه وجود و حصول آن جان انسانى از نفخ رحمانى است وَ نَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي * منزل و مقام آن جان انسانى عالم بالاست . پس آن جان در مقام اصلى خويش عِنْدَ مَلِيكٍ « 2 » مُقْتَدِرٍ ثابت و قائم خواهد ماند و به بقاى ابدى « 3 » خواهد بود ؛ و نيز غذاى آن جان انسانى علم و صفات ربّانى است ؛ و علم و صفات ربّانى باقى و غير « 4 » فانى است . پس غذاى آن جان انسانى نيز باقى و غير فانى است ، به‌خلاف غذاى جان حيوانى كه آن غذا كاه و « 5 » علف است و آن كاه و علف در معرض فنا و تلف است .

چون مراتب كرد ، دلها تنگ شد * آن يكى با ديگرى در جنگ شد

يعنى : چون مراتب خلقت نوع انسان - كه سابق مذكور شده است - در دلهاى ايشان تنگ شد كه در قبول فهم و عقل ايشان نامد ، يكى با ديگرى در جنگ شد .

در بيان ملاقات آن عاشق لاابالى با صدر جهان

در بيان ملاقات آن عاشق لاابالى با صدر جهان

[ 4384 ]

ايمنان را من بترسانم ز علم * خائفان را ترس بردارم ز حلم 165

يعنى : آن‌كس كه از عذاب و عقاب ايمن است ، مر او را از علم و حكمت خويش مىترسانم كه خوف و ترس در دل وى مىرانم و فسون ترس و عذاب بر وى مىخوانم تا بدان علم و فسون خائف و ترسناك باشد .

يا « 6 » مراد آن است كه ايمنان را به صفت « 7 » علم مىترسانم كه علم ما محيط و مشرف [ بر ] هر نيك و بد است . پس من سزاى هر نيك و بد را « 8 » خواهم داد .

( 1 ) . ش : اربعه . ( 2 ) . س ، ش : ملك . ( 3 ) . س : اندى . ( 4 ) . س : باقى غير و . ( 5 ) . س : - و . ( 6 ) . س : - يا . ( 7 ) . س : صحبت . ( 8 ) . س : - را .