شرح مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ١٧٨

ديدن خواجه غلام [ خود را ] سپيد « 8 » و ناشناختن [ كه ] اوست « 9 » 156

به صورت پرنده « 1 » جلوه داد و تاج ظهور آن عقل بر فرق صورت و شكل آدمى نهاد كه جوينده و طالب آن عقل را « 2 » در ذات آدمى نشان داد .

اين مَلَك با عقل چون يك گوهرند * در پى هم همچو دنبال و سرند

[ 3194 ]

آن مَلَك چون مرغ بال‌وپر گرفت * وين خِرَد بگْذاشت پرّ و فر گرفت

يعنى : چون ملك و خرد يك جوهرند كه هر دو در عالم تجرّد بال‌وپر مىزنند ؛ پس هركدام آن هر دو در حقّ لزوم مانند دم و سرند كه هر واحد ملازم يكديگرند و ليكن به اعتبار شرف مرتبت عقل مانند سر است و ملك مانند دم است . امّا به اعتبار خلقت ملك مقدّم و مانند سر است كه خلقت ملك از

/ B 67 /

آدم پيشتر است .

[ 3195 ]

لاجرم هر دو مُناصِر آمدند * هر دو خوش‌رو پشتِ يكديگر شدند

[ 3196 ]

هم مَلَك هم عقل حق را واجدى * هر دو آدم را مُعين [ و ] ساجدى

مراد از « آدم » نور محمّدى است كه در ذات آدم ظهور نمود كه « أوّل ما خلق اللّه نورى » و « كنت نبيّا و آدم بين الماء و الطين . » 157 پس عقل و نور محمّدى به صورت آدم ظهور نمود و خميدن و سجده كردن عقل مر آدم را به اعتبار نور محمّدى بود كه آن نور در آدم ظهور نموده بود ، نه آنكه آن عقل صورت آدم را سجده كرده بود و ابليس از اين حقيقت و سرّ آگاه نبود ، لاجرم از سجده كردن آدم انكار نمود . پس فى الحقيقة مسجود له نور محمّد بود ، نه ماء و طين چنانچه ابليس فهميده بود خَلَقْتَنِي مِنْ نارٍ وَ خَلَقْتَهُ مِنْ طِينٍ * را حجّت و برهان پيش آورد .

[ 3260 ]

هرچه از تو ياوه گردد از قضا * تو يقين دان كه خريدت از بلا

[ 3261 ]

ما التصوّف ؟ قال : إتيان « 3 » الفرح * فى فؤاد عند إتيان التّرح « 4 »

( 1 ) . س : + و . ( 2 ) . س : - را . ( 3 ) . س : انبان . ( 4 ) . س : القرح .