شرح مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ١٥٤

اختلاف كردن آن جماعت در چگونگى شكل پيل 138

يعنى : چشم ظاهرى مانند كف دست است كه هرگز در غور باطن نرفته « 1 » است ، به خلاف چشم باطن و ديدهء دل كه آن « 2 » چشم باطن « 3 » محيط و مطّلع جميع اشيا است .

[ 1270 ]

چشمِ دريا ديگر است و كف دگر * كف بِهِل و ز ديده در دريا نگر

يعنى : چشم ديدن دريا ديگر است و كف سودن دريا ديگر است . پس ديدن ديگر است و سودن ديگر . « 4 » پس تو كف سودن را بگذار و چشم ديدن به سوى آن دريا برگمار .

يا مراد آن است كه چشم و حقيقت دريا ديگر است و كف و ظاهر دريا ديگر است .

پس تو كف را كه ظاهر است بگذار و در « 5 » ديدن چشم و باطن آن دريا حواسّ باطن خود را فراهم آر .

[ 1272 ]

ما كه كشتيها به هم برمىزنيم * تيره‌چشميم و به آب روشنيم

يعنى : وجود ما مردم مانند كشتى است و روح ما مانند آب است و من از كورى خويش آب را نمىبينم كه آن آب وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ است و بس ظاهر

/ A 56 /

و پديد است .

[ 1273 ]

اى تو در كشتىّ تن رفته به خواب * آب را ديدى ، نگر در آبِ آب

[ 1274 ]

آب را آبىست كاو مىراندش * روح را روحيست كاو مىخواندش

يعنى : در كشتى تن چنانچه آب است كه آن آب عبارت از روح است ؛ آن آب را نيز آب است كه آن آب آب عبارت از روح روح است كه بدان روح روح اين روح را فيض و فتوح است .

[ 1282 ]

چون كَنى پا را حياتت زين گِل است * اين حياتت را روش بس مشكل است

مراد از « گل » بشريت است كه هيچ‌كس از قيد بشريت نتواند خلاص شد اگرچه به مرتبهء فناى فنا و بقاى بقا برسد .

( 1 ) . س ، ش : نرفت . ( 2 ) . ش : - آن . ( 3 ) . ش : باطنى . ( 4 ) . س : + است . ( 5 ) . س : - در .