شرح ديوان منسوب به امير المؤمنين علي بن ابي طالب ( ع ) ( فارسى ) — الصفحة ٦٤٧

حكايت احوال و اهوال قيامت و اظهار توبت و ندامت

الوقت » مقبول طبع نيست ، و « وقت » در يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ « 1 » بمعنى وعدست ، چنانچه معنى فَتَمَّ مِيقاتُ رَبِّهِ « 2 » تمّ ميعاد ربّه گفته‌اند . پس انسب سخن شيخ رضى « 3 » است كه يوم و إذ مضافند به جملهء مقدّر و إذ با جملهء مقدّر خود بدل كلّ است از يوم با جملهء مقدّر « 4 » خود . و ما استفهامى . و إيحاء : الهام كردن و اشارت كردن . و لام بمعنى إلى . و المراد من أوحى لها أحدث فيها ما دلّت على الأخبار و أنطقها بها . و صدر و صدور : بيرون آمدن ( از اوّل ) . و كهل : آنكه سال او از سى بگذرد و موى او بنياد سفيد شدن كند . و الذّرّة : الهباء و النّملة الصّغيرة . و مثقال : هم‌سنگ . و عليها و لها « 5 » در مقام نفع و ضرّ استعمال كنند . و اين ابيات ناظرند بآيات قالَ الْإِنْسانُ ما لَها « 6 » تا آخر سوره .

مىفرمايد : هيچ چاره نيست از پرسنده‌اى گوينده از مردم دران روز كه چيست مر زمين را . سخن گويد زمين خبرهاى « 7 » خود را به پروردگار خود و پروردگار تو بىشكّ وحى كند مرو را . و بيرون آيد هريك بجاى ايستادنى كه بر پاى مىكند دومويان را و كودكان ايشان را . بيند نفس آنچه كرده است حاضر كرده شده ، و اگرچه ذرّه‌اى باشد هم‌سنگ آن .

حساب كند نفس را پادشاهى توانا ، پس يا بر نفس باشد حساب و « 8 » يا براى نفس باشد .

س :

آن روز كه قدر ما به طاعت باشد * وز « 9 » حكم خدا قيام ساعت باشد

چون غير عمل نيست در آنجا نافع * بيچاره كسى كه بىبضاعت باشد

ترى النّاس سكرى بلا قهوة * و لكن ترى العين ما هالها

ذنوبى بلائى فما حيلتى * إذا كنت فى البعث حمّالها

نسيت المعاد فيا ويلها * و أعطيت للنّفس آمالها

سكران : مست ، و سكرى : جمع او . و قهوة : مى . و بيت اوّل ناظر به آيت تَرَى النَّاسَ

( 1 ) . الحجر : 38 . ( 2 ) . الأعراف : 142 . ( 3 ) . شرح الكافية 2 : 105 . ( 4 ) . E : - مقدر . ( 5 ) . C : لها و عليها . ( 6 ) . الزّلزلة : 3 . ( 7 ) . A : چيزهاء . ( 8 ) . ACG : - و . ( 9 ) . A : از .