شرح ديوان منسوب به امير المؤمنين علي بن ابي طالب ( ع ) ( فارسى ) — الصفحة ٦٢٥

حكايت اشتياق خويش به فاطمه و شكايت از فراق و محن متراكمه

و إنّى و إن شطّت بى الدّار نازحا * و قد مات قبلى بالفراق جميل

فقد قال فى الأمثال فى البين قائل * أضرّ به يوم الفراق رحيل

لكلّ اجتماع من خليلين فرقة * و كلّ الّذى دون الفراق قليل

شطّت الدّار و نزحت : أى بعدت . و باء براى تعديه . و تضريب : مبالغه در ضرب . و رحل فلان رحلة ، و الاسم : الرّحيل . و دون : بمعنى غير . و در بعضى نسخ بجاى مصراع عاشر « و كلّ لقاء الغابرين قليل » ؛ و الغابر : الباقى و الماضى ، و هو من الأضداد .

مىفرمايد : مىبينم علّتهاى دنيا « 1 » بر خود بسيار ، و « 2 » خداوند آن علّتها تا مردن خسته است . و به درستى كه من هرآينه آرزومندم به‌آن‌كس كه دوست مىدارم او را . پس آيا هست مرا به‌آن‌كس كه به حقيقت آرزو دارم راهى ؟ و به درستى كه من - و اگرچه دور كرد مرا خانه ، در حالى كه دورم ؛ و به حقيقت مرد پيش از من بفراق صاحب‌جمالى . پس به حقيقت گفت در داستانها در باب جدائى گوينده‌اى ، مىزنم من آن داستان را در روز فراق كه كوچ است .

مر هر گردآمدنى را از دو دوست جدائى است و همهء آنچه غير فراق است اندك است .

س :

در طبع زمانه نيست انگيز وصال * كوشد بفراق دوستان در همه حال

گر صبح زند ز وصل « 3 » خورشيد نفس * تا چشم بهم زنى رسد وقت زوال

و إنّ افتقادى فاطما بعد أحمد * دليل على أن لا يدوم خليل

و كيف هناك العيش من بعد فقدهم * لعمرك شىء ما إليه سبيل

سيعرض عن ذكرى و تنسى مودّتى * و يظهر بعدى للخليل عديل

و ليس خليلى بالملول و لا الّذى * إذا غبت يرضاه سواى بديل

و لكن خليلى من يدوم وصاله * و يحفظ سرّى قلبه و دخيل

إذا انقطعت يوما من العيش مدّتى * فإنّ بكاء الباكيات قليل

افتقاد : نايافتن . و فاطم : مرخّم فاطمه براى ضرورت شعر . و البديل : البدل . و دخيل

( 1 ) . E : + را . ( 2 ) . E : - و . ( 3 ) . E : بوصل .