شرح ديوان منسوب به امير المؤمنين علي بن ابي طالب ( ع ) ( فارسى ) — الصفحة ٥١٤

خطاب به عمرو بن عاص در حرب صفّين و تعيير او به مساهله در باب دين

فاتحهء سابعه گذشت . و لعين بمعنى ملعون . و أخزر : تنگ‌چشم ، و بعضى گويند كسى كه بدنبال چشم نگرد . و مراد از لعين أخزر عمرو بن عاص ، و از كلاهما معاويه و عمرو . و جند : لشكر . و عسكرة : لشكر ساختن . و مصر : مملكتى كه طولش از « 1 » عريش است تا اسوان و عرضش از برقه تا ايله . و إصابة : يافتن . و ذا زايد . و عجبا مناداى نكره . و كذبا بدل از منكرا . و بملك متعلّق به باع .

و گويند چون عمرو بن عاص بشنيد كه عثمان را كشتند و على خليفه شد و معاويه مخالف اوست ، با محمّد و عبد اللّه ، پسران خود ، مشورت كرد كه نزد على رود يا نزد معاويه ، پسران گفتند : « نزد على رفتن اولاست . » او گفت : « چنين است ، ليكن على مرديست با راى و تدبير و او را به كس حاجت نيست . ما را « 2 » نزد معاويه مىبايد رفت ، كه او را به همه كس حاجت است . » و نزد معاويه رفت و معاويه با او شرط كرد كه اگر ظفر يابد ، حكومت مصر به عمرو دهد و در سال سى و هشتم هجرى عمرو « 3 » حاكم مصر شد .

مىفرمايد : اى عجبى ، هرآينه به حقيقت ديدم كارى بد را ، دروغى « 4 » بر خدا كه سفيد مىكند مو را . مىدزدد شنوائى را « 5 » و مىپوشاند بينائى را ، نيست كه راضى باشد احمد ، اگر خبر داده شود كه برابر مىكنيد شما « 6 » وصىّ او را و بىخير دشمن پيغمبر را و ملعون تنگ‌چشم « 7 » را « 8 » . هر دو ايشان با لشكر خود به حقيقت لشكر ساختند ، به حقيقت فروخت اين دين خود را ، چون بىسامان شد ، به پادشاهى مصر ، اگر بيابند اين دو ظفر ؛ هركه به دنياست فروختن دين او ، به حقيقت زيان كرد . س :

بيم است كه جيب جان خود چاك « 9 » كنم * وز دست فلك بر سر خود خاك كنم

چون خصم برابرى كند آن بهتر * كز لوح زمان نام و نشان پاك كنم

( 1 ) . G : - از . ( 2 ) . A : نيست و . ( 3 ) . CG : - عمرو . ( 4 ) . CG : + را . ( 5 ) . C : - را . ( 6 ) . CG : مىكند ، E : مىكنند شما . ( 7 ) . G : چشم‌تنك . ( 8 ) . E : تا . ( 9 ) . E : خاك .