شرح ديوان منسوب به امير المؤمنين علي بن ابي طالب ( ع ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٥٧

بيان جامعيّت حقيقت « 4 » انسانى و احتواى او بر فضائل جسمانى و نفسانى

فتح « 1 »

صوفيّه گويند چون اسم اللّه مقدّم است بر باقى اسما و ظاهرست در همه و مشتمل است بر همه ، مظهر اسم اللّه ، يعنى حقيقت انسانيّه ، مقدّم است بر مظاهر ساير اسما و ظاهرست در همه و مشتمل است بر همه . س :

آن روز كه اين سراى ويرانه نبود * مطلق اثرى از خم و خمخانه نبود

از بادهء عشق بود مستى ما را * وين طرفه كه يك ساغر و پيمانه نبود

س « 2 » :

آن روز كه آسمان به پرگار نبود * بر لوح وجود نقش اغيار نبود

ما مست و خراب چشم ساقى بوديم * جز ما مى عشق را خريدار نبود

س « 2 » :

روزى كه شراب ما به پيمانه نبود * در كوى شرابخانه بيگانه نبود

ما عين شراب و جام و ساقى بوديم * وان روز كسى عاقل و فرزانه نبود

و باعتبار ظهور عين اشياست و باعتبار اشتمال كلّ است و اشيا اجزاى او . س :

آن مى كه درين قرابه پيدا شده است * گنجى است كه در خرابه پيدا شده است

از هستى ما كه هست مجموعهء كل * بر سقف جهان كتابه پيدا شده است

بنابراين قيصرى در شرح فصوص گويد : حضرت مرتضى در اثناى خطبه فرمود : « أنا نقطة باء بسم اللّه و أنا جنب اللّه الّذى فرّطتم فيه و أنا القلم و أنا اللّوح المحفوظ و أنا العرش و أنا الكرسىّ و أنا السّماوات السّبع و الأرض . » و چون صحو طارى شد و بعالم بشريّت بازگشت ، عذر آن خواست . « 3 » و امانت كه آسمان و زمين و جبال حمل آن نكردند و انسان حامل آن شد مظهريّت « 4 » اسم اللّه و جامعيّت جميع اسماست . ظ :

آسمان بار امانت نتوانست كشيد * قرعهء كار بنام من ديوانه زدند

و خَلَقْتُ بِيَدَيَّ « 5 » و عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ كُلَّها « 6 » اشارت به اين « 7 » جامعيّت باشد . س :

( 1 ) . E : حكايت . ( 2 ) . C : و له . ( 3 ) . شرح فصوص الحكم للقيصرىّ : 118 . ( 4 ) . C : مظهر به . ( 5 ) . ص : 75 . ( 6 ) . البقرة : 31 . ( 7 ) . E : برين .