شرح ديوان منسوب به امير المؤمنين علي بن ابي طالب ( ع ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٩٢

تبيين آئين مخالطت و تعيين طريق مباسطت

تبيين آئين مخالطت و تعيين طريق مباسطت

تبيين آئين مخالطت و تعيين طريق مباسطت

اصحب خيار النّاس تنج مسلّما * و من صحب الأشرار يوما سيجرح

و إيّاك يوما أن تمازح جاهلا * فتلقى الّذى لا تشتهى حين تمزح

و لا تك عرّيضا تشاتم من دنا * فتشبه كلبا « 1 » بالسّفاهة ينبح

خيار : نيك و گزين ، و فى الأساس : « هو من « 2 » خيار النّاس و أخيارهم « 3 » و أخايرهم » « 4 » . و ثانى انسب است اينجا بقرينهء مقابلهء اشرار . و نجاة : رستن ( از اوّل ) . و تسليم : سلامت دادن . و شرّ : بد . و ممازحة و مزح : با كسى بازى كردن ( از ثالث ) . و اشتهاء : آرزو كردن .

و رجل عرّيض ( بكسر العين و تشديد الرّاء ) : أى متعرّض للنّاس بالشّرّ . و مشاتمة : با كسى دشنام دادن . و نبح : بانگ كردن سگ ( از ثالث ) .

مىفرمايد : صحبت دار با نيكان مردم تا نجات يا بى سلامت داده شده ، و هركه صحبت دارد با بدان روزى ، زود مجروح شود . و بپرهيز خود را از آنكه مزاح كنى روزى با جاهلى ، چه بينى آنچه آرزو نكنى ، آن زمان كه مزاح كنى . و مباش متعرّض مردم به بدى كه دشنام دهى كسى را كه نزديك آيد ، پس مانند باشى به سگى كه به سفاهت بانگ زند . س :

با مردم نيك شو مصاحب اى دل * باشد كه بحقّ شوى مناسب اى دل

بگذر ز مزاح و ترك بدنَفْسى كن * تا حقّ بدهد ترا مراتب اى دل

إذا ما كريم جاء يطلب حاجة * فقل قول حرّ ماجد يتسمّح

فبالرّأس و العينين منّى قضاؤها * و من يشترى حمد الرّجال سيربح

ماجد : بزرگوار . و تسمّح : رادى « 5 » كردن . و اشتراء : خريدن . و ربح « 6 » : سود كردن ( از رابع ) .

و مصراع ثالث مقول قول .

( 1 ) . E : - كلبا . ( 2 ) . E : مؤمن . ( 3 ) . E : اختيارهم . ( 4 ) . أساس البلاغة : 123 . ( 5 ) . G : آزادى . ( 6 ) . B : رنج .