شرح ديوان منسوب به امير المؤمنين علي بن ابي طالب ( ع ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٨٦

بيان احتياج مردم اهل در بعضى اوقات بجهل

بيان احتياج مردم اهل در بعضى اوقات بجهل

بيان احتياج مردم اهل در بعضى اوقات بجهل

لئن كنت محتاجا إلى العلم إنّنى * إلى الجهل فى بعض الأحايين أحوج

ولى فرس للحلم بالحلم ملجم * ولى فرس للجهل بالجهل مسرج

احتياج و حوج : نيازمند شدن . و بعض : برخى . و أحايين : جمع أحيان . و فرس : اسب . و إلجام : لگام كردن . و إسراج : زين نهادن .

مىفرمايد : هرآينه اگر هستم نيازمند بعلم ، به درستى كه من بجهل در بعضى زمانها محتاج‌ترم . و مرا اسبى است براى حلم كه بحلم لجام كرده شده است . و مرا اسبى است براى جهل كه بجهل زين نهاده شده است . س :

هرچند كه من ز عقل و شرعم آگاه * محتاج شوم به ترك حكمت ناگاه

در هر صفتى كه رو نمايد طاقم « 1 » * من مظهر جامعم بتوفيق إله

فمن شاء تقويمى فإنّى مقوّم * و من شاء تعويجى فإنّى معوّج

و بالجهل لا أرضى و لا هو شيمتى * و لكنّنى أرضى به حين أحوج

تقويم : راست كردن . و تعويج : كج كردن . و إحواج : نيازمند كردن . و در بعضى نسخ بجاى مصراع ثالث : « و ما كنت أرضى الجهل خدنا و لا أخا » .

مىفرمايد : پس هركه خواهد راست كردن من ، پس به درستى كه من راست كرده شده‌ام ، و هركه خواهد كج كردن من « 2 » ، پس به درستى كه من كج كرده شده‌ام . و بجهل راضى نيستم و نه جهل خوى من است ، و ليكن من راضى مىشوم بجهل ، آن زمان كه محتاج گردانيده مىشوم به آن . س :

آئينهء اسماى خدا شد دل من * مجموعهء اسرار قضا شد دل من

تا شاه سراپردهء اطلاق شدم * از قيد كج و راست جدا شد دل من

( 1 ) . E : طاقتم . ( 2 ) . B : - پس به درستى . . .