شرح ديوان منسوب به امير المؤمنين علي بن ابي طالب ( ع ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٣٩

حكايت

آلى ابن عبد حين شدّ أليّة * و حلفت فاستمعوا من الكذّاب

ألّا يصدّ و لا يهلّل فالتقى * رجلان يضطربان كلّ ضراب

فصددت حين رأيته متقطّرا « 1 » * كالجذع بين دكادك و روابى

و عففت عن أثوابه و لو انّنى * كنت المقطّر بزّنى « 2 » أثوابى

إيلاء : سوگند خوردن . و ابن عبد : عمرو بن عبد الودّ ( بفتح الواو ) ، و هو صنم كان لقوم نوح ، عليه السّلام ، ثمّ صار لكلب ، و كان بدومة الجندل « 3 » . و شدّ : حمله بردن . و أليّة : سوگند .

و حلف : سوگند خوردن ( از ثانى ) . و استماع : گوش فراداشتن . و صدّ و صدود : بازگشتن ( از اوّل ) . و تهليل : « لا إله إلّا اللّه » گفتن . و التقاء : بهم رسيدن . و اضطراب و ضراب « 4 » : با يكديگر شمشير زدن . و تقطّر « 5 » : بر پهلو افتادن . و جذع « 6 » : تنهء درخت خرما . و دكداك : ريگ پست « 7 » ، و دكادك : جمع او . و ربوة : زمين بلند ، و روابى : جمع او . و تقطير : بر پهلو افكندن . و بزّ :

ربودن . و تنكير أليّة براى تعظيم ، و « إيلاءه » مقدّر بعد از من الكذّاب مفعول به فاستمعوا « 8 » و متعلّق أن لا يصدّ . و مصراع سادس اشارت به‌آنكه قتل او در خندق بود و بيت رابع بر علوّ همّت ناظم ، عليه السّلام ، و مرويست كه عمر بن خطّاب با مرتضى گفت : « هلّا سلبت ، يا علىّ ، درعه ؟ فما لأحد درع مثلها . » و على گفت : « إنّى استحييت أن أكشف عن سوأة ابن عمّى . »

مىفرمايد : سوگند خورد پسر عبد الودّ ، آن زمان كه حمله كرد ، سوگندى بزرگ ، و سوگند خوردم من نيز ، پس شنيدند « 9 » از آن دروغ‌گوى سوگند او كه بازنگردد از معركه و « لا إله إلّا اللّه » نگويد ، پس بهم رسيدند دو مرد كه شمشير بر يكدگر مىزدند هر شمشير زدنى كه دليران خيال كنند . پس بازگشتم آن زمان كه ديدم او را به پهلو افتاده مانند تنهء درخت خرما ميان ريگهاى پست « 10 » و تلّهاى بلند . و پاكدامنى كردم از جامه‌هاى او ، و اگر

( 1 ) . E : متفطّرا . ( 2 ) . C : يزّنى . ( 3 ) . صحاح : 549 . ( 4 ) . CG : - و ضراب . ( 5 ) . A : تقطير . ( 6 ) . E : جزع . ( 7 ) . C : پشت . ( 8 ) . CG : استمعوا . ( 9 ) . G : شنيديد . ( 10 ) . B : پشت .