شرح ديوان منسوب به امير المؤمنين علي بن ابي طالب ( ع ) ( فارسى ) — الصفحة ٣١٧

توبيخ بر متابعت نفس و هوا و نهى از طمع دوام و بقا

وين طرفه كه خانه مىشود مسكن بوم * چون كرد عقاب مرگ آنجا پرواز

احبس عنانك لا تجمح به طلبا * فلا و ربّك ما الأرزاق بالطّلب

قد يأكل المال من لم يحف راحلة * و يترك المال من قد جدّ فى الطّلب

حبس : بازداشتن ( از ثانى ) . و عنان : دوال لگام كه سوار بدست گيرد . و جموح و جماح و جمح : سر نهادن اسب و كشتى ، چنانچه هيچ‌كس او را باز نتواند داشت ( از ثالث ) . و لا براى نهى ، أى فلا تجمح ، و غرض تأكيد يا براى نفى جنس ؛ و اسم و خبر محذوف ، أى فلا فائدة فى هذا الجموح . و واو براى قسم . و أكل : خوردن ( از اوّل ) . و إحفاء : سوده « 1 » كردن پاى ستور . و راحلة : اشتر مسافر . و جدّ : كوشيدن ( از اوّل ) . و قال الجوهرىّ : الطّلب : جمع طالب « 2 » ؛ و طلب اخير را برين حمل مىكنيم تا « 3 » قافيه مكرّر نباشد .

مىفرمايد : بازدار عنان خود را ، سركشى مكن به او براى جستن ؛ پس سركشى مكن ، بحقّ خدا ، كه نيست روزيها به جستن . به حقيقت مىخورد مال را كسى كه سوده نكرد پاى شترى « 4 » را ، و مىگذارد مال را كسى كه به حقيقت كوشيد در ميان جويندگان . س :

مقصود تو چون نيست ميسّر بطلب * تا چند رسد جان تو از غصّه بلب

جمعى كه نجستند رسيدند بكام * جمعى ز طلب قرين رنجند و تعب

توبيخ بر متابعت نفس و هوا و نهى از طمع دوام و بقا

توبيخ بر متابعت نفس و هوا و نهى از طمع دوام و بقا

إلام تجرّ أذيال التّصابى * و شيبك قد نضا برد الشّباب

بلال الشّيب فى فوديك نادى * بأعلى الصّوت حىّ على الذّهاب

إلام در اصل « إلى ما » بوده ، قال الرّضىّ : « يحذف ألف ما الاستفهاميّة فى الأغلب عند كونها مجرورة به حرف جرّ أو مضاف » « 5 » ، و اظهر از روى معنى آنست كه اصل او « إلى متى »

( 1 ) . E : ستوده . ( 2 ) . صحاح : 172 . ( 3 ) . E : با . ( 4 ) . C : شتر . ( 5 ) . شرح الكافية 2 : 54 .