شرح ديوان منسوب به امير المؤمنين علي بن ابي طالب ( ع ) ( فارسى ) — الصفحة ٣١٣

تبيين مصائب زمان و تعيين نوايب جهان

تبيين مصائب زمان و تعيين نوايب جهان

تبيين مصائب زمان و تعيين نوايب جهان

فلم أر كالدّنيا بها اغترّ أهلها * و لا كاليقين استوحش الدّهر صاحبه

أمرّ على رسم القريب كأنّما * أمرّ على رسم « 1 » امرئ ما أناسبه

اغترار : فريفته شدن . و يقين : مرگ . و استيحاش : دژم و ناخوش شدن . و رسم : نشان‌سرا « 2 » . و مناسبة : با كسى خويشى داشتن .

مىفرمايد : پس نديدم همچو دنيا كه به او « 3 » فريفته شد اهل او ، و نه همچو مرگ كه دژم و ملول است در روزگار خداوند او . مىگذرم بر نشان‌سراى خويش بعد از مرگ او ، گويا مىگذرم بر نشان‌سراى مردى كه خويشى ندارم با او . س :

دنيا كه فريب مىدهد مردان را * در آخر كار مىربايد جان را

رفتند عزيزان و فراموش شدند * گويا كه نديده چشم ما ايشان را

فو اللّه لو لا « 4 » أنّنى كلّ ساعة * إذا شئت لاقيت امرأ مات صاحبه

إذا ما اعتزيت الدّهر عنه بحيلة * تجدّد حزنا كلّ يوم نوادبه

حروف التّخصيص إذا دخلت على المضارع ، فمعناها « 5 » الحضّ على الفعل و الطّلب له ، و إذا دخلت على الماضى ، فمعناها « 6 » التّوبيخ و اللّوم ، و إن خلا الكلام عن التّوبيخ ، فمعناها « 7 » العرض و يلزمها « 8 » الفعل لفظا أو تقديرا إلّا عند ضرورة الشّعر ، قال مجنون :

يقولون ليلى أرسلت بشفاعة * إلىّ فهلّا نفس ليلى شفيعها

و إذا : بمعنى متى يا زايد . و ملاقاة : كسى را ديدن و به چيزى رسيدن . و اعتزاء « 9 » : خويشتن « 10 » را به كسى « 11 » بازخواندن « 12 » و نسبت كردن . و تجديد : نو كردن . و حزن : اندوهگن « 13 » كردن . و

( 1 ) . C : دسم . ( 2 ) . CG : سراى . ( 3 ) . C : بدان . ( 4 ) . C : - لا . ( 5 ) . CG : فمعناه . ( 6 ) . CG : فمعناه . ( 7 ) . E : فمعناه . ( 8 ) . B : يل منها ، G : يلزمه . ( 9 ) . E : اغتراء . ( 10 ) . G : خويش . ( 11 ) . C : با كسى . ( 12 ) . E : بازخوندن . ( 13 ) . EG : اندوهگين .