شرح ديوان منسوب به امير المؤمنين علي بن ابي طالب ( ع ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٩٨
ستايش دانش و خرد كه سبب نجاتست و سعادت ابد
و لكنّما الأرزاق حظّ و قسمة * بفضل مليك لا بحيلة طالب
فطنة : زيركى . و ما كافّه . و الحظّ : النّصيب المقدّر . « 1 » و قسمة الميراث و قسمة الغنيمة ، تفريقها على أربابها . « 2 » و مليك : پادشاه .
مىفرمايد : پس اگر بودى دنيا كه يافته شدى به زيركى و فضل و عقل ، بيافتمى « 3 » من بلندتر مراتب ؛ و ليكن روزيها بهره و قسمت است بفضل پادشاهى بزرگ ، نه به حيلهء « 4 » طالب . س :
گر مرتبه يافتن به دانش بودى * پيوسته به آسمان سر من سودى
امّا چو عنان خلق در دست قضاست * گر نيست قضا سعى ندارد سودى
ستايش دانش و خرد كه سبب نجاتست و سعادت ابد
ستايش دانش و خرد كه سبب نجاتست و سعادت ابد
و أفضل قسم اللّه للمرء عقله * فليس من الخيرات شىء يقاربه
إذا أكمل الرّحمن للمرء عقله * فقد كملت أخلاقه و مآربه
القسم ( بالكسر ) : الحظّ و النّصيب من الخير . « 5 » و الخير : ما يرغب فيه الكلّ . « 6 » و مقاربة :
نزديك شدن . و إكمال : تمام كردن . و مأربة ( بضمّ راء و فتح ) : حاجت .
مىفرمايد : فاضل‌تر نصيبى كه خدا براى مرد تقدير كرده عقل اوست ، پس نيست از خيرات چيزى كه بحسب مرتبه نزديك باشد « 7 » بعقل . چون خدا كامل ساخت مر مرد را عقل او ، پس به حقيقت تمام شد اخلاق او و حاجات « 8 » او . س :
هر فيض كه از خدا بما شد و اصل * عقل از همه خوب‌تر كه گردد حاصل « 9 »
كامل كه كمال عقل و دانش دارد * باشد همه چيز او به‌غايت كامل
( 1 ) . مفردات : 243 . ( 2 ) . همان : 670 . ( 3 ) . CG : بيافتى . ( 4 ) . C : به حيلت . ( 5 ) . صحاح : 2010 . ( 6 ) . مفردات : 300 . ( 7 ) . B : شد . ( 8 ) . C : حاجت . ( 9 ) . C : و اصل .