شرح ديوان منسوب به امير المؤمنين علي بن ابي طالب ( ع ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٦٥

بيان شجاعت خود در بدر و مدح صحابهء عالىقدر

و لمّا أتانا بالهدى كان كلّنا * على طاعة الرّحمن و الحقّ و التّقى

نصرنا رسول اللّه لمّا تدابروا * و ثاب إليه المسلمون ذوو « 1 » الحجى

ضرب : زدن ( از ثانى ) . و غىّ و غواية : گمراه شدن . و لمّاى اوّل حرف و در اصل « لم » ، « ما » زياده « 2 » كرده‌اند ، مثل « أينما » « 3 » ، و غالب استعمال او در امر متوقّع است و گاهى در غير متوقّع هم مستعمل شود ؛ و لمّاى ثانى اسم شرط . و القصد : استقامة الطّريق . « 4 » و سبيل :

راه . و طاعة : فرمان‌بردارى . و رحمن : بخشاينده ، و مخصوص به خداست . و تقى :

پرهيزكارى . و نصر و نصرة : يارى كردن ( از اوّل ) . و تدابر : پشت به يكدگر كردن . و ثاب الرّجل يثوب ثوبا و ثوبانا : رجع بعد ذهابه ، و ثاب النّاس : اجتمعوا و جاءوا ، « 5 » و مراد اينجا ثانيست ، چه محمّد بن اسحاق « 6 » مىگويد : اين ابيات در شأن غزاى بدرست ، و لشكر اسلام درين غزا از اوّل تا آخر مظفّر و منصور بودند . و حجى ( بكسر حاء ) : خرد . و عنه متعلّق به ضربنا بتضمين « دفع » ، و ضمير راجع برسول ، صلّى اللّه عليه و سلّم . و اضافهء قصد به سبيل يا اضافهء مصدر بفاعل يا اضافهء صفت بموصوف ، و قصد بمعنى فاعل ، قال الواحدىّ : « يقال : طريق قصد و قاصد « 7 » ، إذا أدّاك إلى مطلبك . »

مىفرمايد : زديم و دفع كرديم گمراهان مردم را از رسول خدا از روى بزرگى نمودن ، و هنوز نديده بودند ايشان راستى راه « 8 » يا راه راست و هدايت . و چون آورد او بما هدايت را ، بود همهء ما بر فرمان‌بردارى حضرت رحمن و بر مذهب حقّ و « 9 » پرهيزكارى . يارى كرديم رسول خدا را ، چون پشت به يكدگر كردند ايشان ، و مجتمع شدند و آمدند بجانب او مسلمانان صاحب‌خرد . س :

برديم فرو به خون « 10 » گمراهان چنگ * بوديم به طاعت و هدايت يكرنگ

در بدر كه ما تيغ چو خورشيد زديم * شد رايت كفّار نگونسار به جنگ

( 1 ) . C : ذوى . ( 2 ) . G : زياد . ( 3 ) . CG : انما . ( 4 ) . مفردات : 672 . ( 5 ) . صحاح : 94 . ( 6 ) . G : زياد . ( 7 ) . E : او قاصد . ( 8 ) . E : - راه . ( 9 ) . E : + بر . ( 10 ) . B : بخوان .