شرح ديوان منسوب به امير المؤمنين علي بن ابي طالب ( ع ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٥٩

حكايت

كودكان ، پس بندگان ؛ و هيچ‌كس امامت نماز نكرد . پس نمىدانستند كه پيغمبر را كجا دفن كنند ، ابو بكر گفت : « از آن حضرت شنيده‌ام : ما قبض نبىّ إلّا دفن حيث يقبض ، . » پس جامه خواب آن حضرت برداشتند و ابو طلحه همان‌جا لحد بكند و على و فضل و قثم و شقران در قبر رفتند و آخر كسى كه بيرون آمد قثم بود .

و كان لنا كالحصن من دون أهله * له معقل حرز حريز من العدى

و كنّا بمرآه نرى النّور و الهدى * صباح مساء « 1 » راح فينا أو « 2 » اغتدى

حصن : دژ « 3 » . و دون : نقيض فوق ، و تقول « 4 » : دون النّهر أسد ، أى قبل وصولك إلى النّهر ، و قيل هو مقلوب « الدّنوّ » . و أهل : خاندان . و المعقل ( بكسر القاف ) : الملجأ . و الحرز : الموضع الحصين ، يقال : هذا حرز حريز . « 5 » و العدى ( بكسر العين ) : الأعداء ، و هو جمع لا نظير له . « 6 » و المرأى : المنظر . و نور : روشنائى . و صباح : بامداد . و مساء : شبانگاه . و رواح و روح :

شبانگاه كردن . و اغتداء : بامداد كردن . و صباح در صباح مساء مبنى است ، و مساء گاه معرب و گاه مبنى ، و اينجا براى محافظت وزن معرب ، و قال الرّضىّ : « أصله صباحا فمساء ، أى كلّ صباح و كلّ مساء ، و الفاء تؤدى « 7 » معنى العموم ، كما فى قولك : انتظرته ساعة فساعة ، أى كلّ ساعة ؛ إذ فائدة الفاء التّعقيب ، فيكون المعنى يوما و يوما « 8 » عقيبه بلا فصل إلى ما لا يتناهى ، فاقتصر على أوّل مراتب التّكرار ، كما فى قوله تعالى : ارْجِعِ الْبَصَرَ كَرَّتَيْنِ « 9 » و لبّيك « 10 » ، أو أصله صباحا بعد مساء . » « 11 » و در اكثر نسخ بجاى مرآه « رؤياه » ؛ و رؤيا : خواب « 12 » ديدن ، يعنى بخواب ديدن او « 13 » امور غيبى را ، و مرأى انسب و اليق است .

مىفرمايد : بود آن حضرت مر ما را مانند دژ ازين سوى اهل خود « 14 » ، در حالى كه مرو

( 1 ) . B : مساء . ( 2 ) . C : اذ . ( 3 ) . E : دزه . ( 4 ) . G : يقول . ( 5 ) . صحاح : 873 . ( 6 ) . همان : 2425 . ( 7 ) . E : يؤدى . ( 8 ) . E : فيوما . ( 9 ) . الملك : 4 . ( 10 ) . EG : كرتين ينقلب اليك . ( 11 ) . شرح الكافية 2 : 91 . ( 12 ) . CG : بخواب . ( 13 ) . D : - او . ( 14 ) . C : - ازين سوى اهل خود ، G : - اهل خود .