شرح ديوان منسوب به امير المؤمنين علي بن ابي طالب ( ع ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٤٦
باسم الإله و به بدينا « 5 »
شايبهء شكّ . س :
اى بخت تو بر سمند اقبال سوار * گاهى كه كند مرغ دلت عزم شكار
بايد كه شود بروز شنبه آن كار * تا چرخفلك نهد مرادت به كنار
و فى الأحد البناء لأنّ فيه * تبدّا « 1 » اللّه فى خلق السّماء
يوم الأحد : يكشنبه ، و چون قرينه باشد ، به الأحد اكتفا كنند . و تبدّؤ « 2 » : ابتدا كردن ، و مراد اينجا شروع بقرينهء فى ، و همزهء تبدّأ بالف مقلوب شده و به التقاى ساكنين افتاده ، و يؤيّده ما قال الجوهرىّ من « 3 » أنّ أهل المدينة يقولون « بدينا » بمعنى « بدأنا » ، قال عبد اللّه بن رواحة « 4 » الأنصارى :
باسم الإله و به بدينا « 5 »
باسم الإله و به بدينا « 5 »
و خلق : آفريدن . و سماء : آسمان . و فى الأحد متعلّق به « ثابت » يا « حسن » كه خبر البناء باشد و اوّل ابلغ است .
مىفرمايد : در يكشنبه است بنا ، براى آنكه درو شروع كرد خدا در آفريدن آسمان . س :
اى از تو بسى منزل و مسكن « 6 » آباد * هرگه كه كنى عمارتى « 7 » نوبنياد
تدبير بنا بروز يكشنبه كن « 8 » * تا عيش كنى بنابراين خرّم و شاد
فتح
اينجا شبههايست مشهور كه چون وجود روز و شب « 9 » موقوف حركت فلك شمس است ، پس چگونه بنياد آفريدن سما در روز يكشنبه بوده « 10 » باشد . و شيخ محيى الدّين در فتوحات رفع شبهه به آن فرموده كه فرق است ميان يوم و نهار ، و وجود يوم از يك دورهء
( 1 ) . C : تبدى ، E : يبد . ( 2 ) . AB : تبدا ، E : تبداء . ( 3 ) . E : - من . ( 4 ) . C : رواحة بن عبد اللّه . ( 5 ) . صحاح : 2279 . ( 6 ) . CG : مسكن و منزل . ( 7 ) . CDG : عمارت . ( 8 ) . G : بكن . ( 9 ) . C : - و شب . ( 10 ) . G : - بوده .