شرح ديوان منسوب به امير المؤمنين علي بن ابي طالب ( ع ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٤٥

بيان اختيار ايّام اسبوع به طرزى مقبول مطبوع

بيان اختيار ايّام اسبوع به طرزى مقبول مطبوع

بيان اختيار ايّام اسبوع به طرزى مقبول مطبوع

لنعم اليوم يوم السّبت حقّا * لصيد إن أردت بلا امتراء

لام ابتدا براى تأكيد و او بى « قد » داخل ماضى نمىشود ، مگر در « نعم » و « بئس » . و نعم : فعل مدح ، و اصل او « 1 » « نعم » ( بكسر عين ) . و سبت : قطع عمل ؛ و در فاتحهء رابعه گذشت كه حق‌ّتعالى « 2 » روز يكشنبه بنياد آفريدن آسمان و زمين كرد و در شش روز بيافريد و « 3 » روز شنبه قطع عمل كرد ، پس اين روز را يوم السّبت گفتند ، و به اين سبب يهود درين روز كار نكنند . و الحقّ : ضدّ الباطل و العلم اليقينىّ و الثّبوت . و صيد : شكار كردن . و إرادة : خواستن . و امتراء : شكّ آوردن . و شرط نزد بصريان مستحقّ صدارت كلام است و چيزى كه از روى معنى جواب شرط است ، اگر مقدّم شد « 4 » بر ادات شرط ، او بحسب لفظ جواب نيست ، بلكه دالّ است بر جواب و عوض « 5 » اوست ، ليكن به همين عوض اكتفا نمايند و تقدير جواب نكنند ، چنانچه « 6 » در إِنْ أَحَدٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ اسْتَجارَكَ « 7 » و كوفيان گويند او جوابست بحسب لفظ هم ، پس درين بيت لنعم اليوم يوم السّبت عوض جواب إن أردت است « 8 » ، يا جواب باختلاف مذهبين . و حقّا مفعول مطلق فعل لازم الحذف « 9 » ، أى أقول قولا غير باطل ، أو علمت ذلك علما يقينيّا ، أو حقّ ذلك حقّا . و مفعول إن أردت ضمير محذوف راجع به صيد . و باء جارّه متعلّق به نعم يا به حقّ . و چون لاى نفى جنس با « 10 » مفرد مدخول خود به‌منزلهء يك كلمه است ، مثل خمسة عشر ، آن مفرد مبنى است بر « 11 » فتحه نزد اكثر نحويان از مبرّد و اخفش و غير ايشان ، و حرف جرّ داخل مجموع مىشود و او را در اكثر استعمالات مكسور مىسازد ، مثل « كنت بلا مال » و « غضبت من لا شىء » .

مىفرمايد : هرآينه نيك روزيست روز شنبه بتحقيق براى صيد ، اگر خواهى آن را بى

( 1 ) . CG : و نعم در اصل . ( 2 ) . C : + در . ( 3 ) . E : + در . ( 4 ) . E : شود . ( 5 ) . CG : غرض . ( 6 ) . CG : چنان كه . ( 7 ) . التّوبة : 6 . ( 8 ) . E : - است . ( 9 ) . CDG : واجب الحذف . ( 10 ) . D : يا . ( 11 ) . C : به .