شرح ديوان منسوب به امير المؤمنين علي بن ابي طالب ( ع ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٤٣

اظهار يد عليا در تحمّل شدايد دنيا « 2 »

نزل ( من الأوّل ) ؛ و المحلّ أيضا : المكان الّذى تحلّه . « 1 » و فناء : عدم مسبوق بوجود ( از رابع ) .

و صفوة الشّىء : خالصه . و مزج : آميختن . و كدورة : تيره شدن . و راحة : آسانى . و قرنت الشّىء بالشّىء : وصلته .

مىفرمايد : پرهيز كن از دنيا ، پس به درستى كه پيش در اين سرا محلّ فناست ، نه محلّ بقا . پس خالص آن آميخته است به كدورت و آسانى او پيوسته است برنج . س :

در دار فنا اگر كسى شاهى يافت * آخر ز اجل چهرهء خود كاهى يافت

صافى طلبى درو كدورت بينى * راحت طلبى درو تعب خواهى يافت

اظهار يد عليا در تحمّل شدايد دنيا « 2 »

هى حالان شدّة و رخاء * و سجالان نعمة و بلاء

و الفتى الحاذق الأديب « 3 » إذا ما * خانه الدّهر لم يخنه عزاء

هى راجع به دنيا يا حال كه تأنيث او شايع‌تر از تذكير اوست . و شدّة : سختى ؛ و رخاء :

نقيض او . و سجل ( بفتح سين « 4 » ) : دلو پرآب ، و سجال : جمع او ؛ و تثنيهء جمع مكسّر جائز ، مگر جمع اقصى ، مثلا نگويند « 5 » : لنا « 6 » مساجدان ؛ و مراد از سجالان دو نوع از سجل ، و قال الجوهرىّ : « المساجلة المفاخرة بأن تصنع « 7 » مثل صنعه « 8 » فى جرى أو سقى ، و منه قولهم :

الحرب سجال . » « 9 » و النّعمة : ضدّ الشّدّة . و حذق الصّبىّ القرآن و العمل يحذق « 10 » حذقا و حذقا و حذاقة و حذاقا « 11 » : إذا مهر فيه . « 12 » و أدب : فرهنگ ؛ و أديب : صاحب آن . و قال الرّاغب :

« الخيانة و النّفاق واحد ، إلّا أنّ الخيانة تقال اعتبارا بالعهد و الأمانة ، و النّفاق يقال اعتبارا بالدّين . » « 13 » و دهر : روزگار . و عزاء : صبر . و در بعضى نسخ بجاى أديب « أريب » ، يعنى عاقل ،

( 1 ) . صحاح : 1672 . ( 2 ) . CD : - تحرّز . . . ( 3 ) . B : الاريب ، D : الازيب . ( 4 ) . E : السين . ( 5 ) . G : بگويند . ( 6 ) . C : - لنا . ( 7 ) . E : يصنع . ( 8 ) . C : صنيعه . ( 9 ) . صحاح : 1725 . ( 10 ) . C : - يحذق . ( 11 ) . E : - حذاقا . ( 12 ) . همان : 1456 . ( 13 ) . مفردات : 305 .