شرح ديوان منسوب به امير المؤمنين علي بن ابي طالب ( ع ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٣٤

شكوه از زنان بىوفا كه نه صدق دارند و نه صفا

الرِّياحَ لَواقِحَ « 1 » گويد : « الرّيح هواء متحرّك » « 2 » ، و سيّد شريف در شرح مواقف گويد : « قيل قد وقع فى كلام أرسطو أنّ الرّيح يحدّ « 3 » بمتحرّك هو هواء ، لا بهواء متحرّك ، و قال الإمام الرّازىّ : الّذى « 4 » يمكن أن يقال فيه إنّ الهواء مادّة الرّيح و موضوعها « 5 » ، فلا يجوز وضعها موضع الجنس » « 6 » . و صبا : بادى كه از مشرق وزد . و سواء : مصدر بمعنى مستوى « 7 » . و كسر :

شكستن ( از ثانى ) . و جبر : بستن شكسته و نيكو كردن حال كسى ( از اوّل ) . خلاء : مصدر ، بمعنى خالى . و از نسبت كسر بقلب فهم مىشود كه تشبيه قلب به شيشه فرموده و وجه شبه روشنى و رقّت و لطافت است « 8 » و چنانچه شيشه رنگ مظروف مىگيرد ، به مرتبه‌اى كه شيشه نمىنمايد « 9 » ، دل عالم صورت معلوم مىپذيرد و به رنگ او برمىآيد .

رقّ الزّجاج و راقت « 10 » الخمر * فتشابها و تشاكل « 11 » الأمر

فكأنّما خمر و لا قدح * و كأنّما قدح و لا خمر

* * *

از صفاى مى و لطافت جام * با هم « 12 » آميخت رنگ جام و مُدام

همه جام است و نيست گوئى مى * يا مُدام است و نيست گوئى جام « 13 »

و اگر كسى را كارى به دشوارى از دست آيد « 14 » ، شكايت ازو نتوان كرد كه چرا براى كسى مرتكب آن كار نمىشود « 15 » ، ليكن اگر به سهولت ميسّر باشد ، محلّ شكوه است ؛ پس شكايت ثانيه از عدم جبر اشارتست « 16 » به‌آنكه جبر دلهاى شكسته از دست ايشان آسان « 17 » مىآيد .

مىفرمايد : بگذار ياد زنان « 18 » ، كه نيست مر ايشان را وفا كه از لوازم احسانست ، باد صبا و

( 1 ) . الحجر : 22 . ( 2 ) . التّفسير الكبير 10 : 185 . ( 3 ) . G : تجد . ( 4 ) . C : - الرازى الذى ، E : الرازى و الذى . ( 5 ) . E : موضعها . ( 6 ) . شرح مواقف 7 : 222 - 223 . - المباحث المشرقيّة 2 : 196 - 197 . ( 7 ) . D : مستو . ( 8 ) . E : لطافت و رقتست . ( 9 ) . C : نمىماند . ( 10 ) . همهء نسخ : رقت . ( 11 ) . C : تشابه . ( 12 ) . C : درهم . ( 13 ) . كلّيّات عراقى : 224 - 225 . ( 14 ) . C : برآيد . ( 15 ) . B : نمىشوى ، D : مىشود . ( 16 ) . G : اشاره است . ( 17 ) . E : - آسان . ( 18 ) . G : + را .