شرح ديوان منسوب به امير المؤمنين علي بن ابي طالب ( ع ) ( فارسى ) — الصفحة ١٤٩

فاتحهء سادسه در نبوّت و ولايت

مقتضى سكرست و ثانى مقتضى صحو « 1 » . س :

خواهى كه ترا فلك شود حلقه‌به‌گوش * وز نور خدا دلت شود صاحب هوش

هر قيد « 2 » كه باشدت به جامى به فروش * در كوى خرابات درآ خانه‌بدوش « 3 »

و فناى كلّى آنست كه جميع تعيّنات ملكى و ملكوتى و جبروتى به يك‌دفعه محو شود ، يا بتدريج اوّل مواليد محو شوند ، پس عناصر ، پس فلكيّات پس ملكوت ، پس جبروت ، پس سالك ؛ و اوّل مقتضى تجلّى جلالى است و ثانى مقتضى « 4 » تجلّى جمالى « 5 » . پس مجموع اقسام فنا چهار باشد و مرتبهء اعلى فناء فى اللّه است كه حقّ با جميع صفات بر سالك تجلّى كند و او « 6 » در كلّ فانى شود « 7 » . س :

هر روز ز نو رسد بلائى به سرم * وز محنت روزگار خون شد جگرم

از خويش ملول گشتم اى اشك بيا * تا نقش خود از صفحهء هستى ببرم

و بقا كه مقابل فناست هم چهار قسم است و مرتبهء اعلى بقاء باللّه است كه چون سالك از فناء فى اللّه بازآيد ، خود را عين وجود « 8 » متّصف بجميع صفات « 9 » او بيند . بخارى و مسلم و ابو داود از ابو قتاده « 10 » روايت كنند كه مصطفى ، صلّى اللّه عليه و سلّم ، فرمود : « من رآنى فقد رأى الحقّ . » « 11 » س :

از بادهء عشق در ازل مست شديم * وز مستى آن شراب از دست شديم

اوّل ز وجود خويش فانى گشتيم * آخر به بقاى ذات حقّ هست شديم

و تجلّى چهار قسم است : اوّل « آثارى » كه وجود به صورت بعضى جسمانيّات يا جميع متمثّل شود و تمثّل به صورت انسان اكمل است ؛ ثانى « افعالى » كه وجود را بيند متّصف بصفتى از صفات فعليّه ، مثل خالقيّت و رازقيّت و غير آن ، يا خود را عين وجود متّصف بصفتى از آن صفات بيند ، و اكثر تجلّيات افعالى بانوار ملوّنه باشد و به همه رنگى نمايد ؛

( 1 ) . F : محو . ( 2 ) . E : قند . ( 3 ) . در E ترتيب مصرعها به عكس است ، G : جامه بدوش . ( 4 ) . C : مقتضاى . ( 5 ) . G : + است . ( 6 ) . B : و اول . ( 7 ) . G : شد . ( 8 ) . G : - عين وجود . ( 9 ) . D : + كمال . ( 10 ) . BCF : قتاده . ( 11 ) . بخارى : 6481 ، 6482 ؛ أحمد : 11096 .