شرح ديوان منسوب به امير المؤمنين علي بن ابي طالب ( ع ) ( فارسى ) — الصفحة ١٤٦

فاتحهء سادسه در نبوّت و ولايت

س :

هركس كه اسير نفس امّاره شود * از كشور عقل و عشق آواره شود

گر جام دلت ز طاق وحدت افتد * از كثرت انديشه به صد پاره شود

و فرق ميان شيطنت امّاره و سبعيّت لوّامه آنست كه شرّ اوّل متعدّيست و شرّ ثانى لازم . و ترقّى سالك در طور نفس نزولى است ؛ چه امّاره به صفت نارست و لوّامه به صفت « 1 » هوا و ملهمه به صفت آب و مطمئنّه به صفت خاك . و در مرتبهء اطمينان نور كبود متمثّل شود .

و نهايت سير مطمئنّه ملكوت سفلى است .

ثالث تحليهء قلب باخلاق حميده ، و درين مرتبه نور سرخ متمثّل شود و « 2 » دل ذاكر گردد و نور طاعات و اخلاق « 3 » و صفات روحانيّه بيند ، و نهايت سير قلب اوايل ملكوت علوى است . رابع تخليهء سرّ از غير حقّ ، و درين مرتبه نور زرد متمثّل شود ، و نهايت سير سرّ « 4 » اواسط ملكوت علوى است . خامس مرتبهء روح ، و درين مرتبه نور سفيد متمثّل شود ، و نهايت سير روح اواخر ملكوت علوى است . سادس مرتبهء خفى ، و درين مرتبه نور سياه متمثّل گردد ، و نهايت سير خفى عالم جبروتست . سابع غيب الغيوب كه مرتبهء فنا و بقاست .

و فناء فى اللّه محو وجود موهوم است در وجود حقيقى ، مثل انعدام قطره در بحر و گداختن برف در وقت تابيدن آفتاب : فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ جَعَلَهُ دَكًّا وَ خَرَّ مُوسى صَعِقاً « 5 » . س :

گيتى كه وجود او خياليست محال * بر چهرهء او كشيده حقّ داغ زوال

گردون كه دود بگرد مركز مه و سال * از روى مثل بود چو فانوس خيال

و بقاء باللّه اتّحاد « 6 » قطره است به دريا و ارتفاع غير از پيش ديدهء دل و خروج از تصوّر باطل كه نقوش اغيار بر صفحهء ضمير مىنگاشت و سالك بواسطهء آن وجود قطره غير وجود دريا مىپنداشت . س :

( 1 ) . C : بصفات . ( 2 ) . E : + در . ( 3 ) . D : طاعات و نور اخلاق . ( 4 ) . D : طاعات و نور اخلاق . ( 5 ) . الأعراف : 143 . ( 6 ) . B : ايجاد ، در هامش E : اتصال .