شرح ديوان منسوب به امير المؤمنين علي بن ابي طالب ( ع ) ( فارسى ) — الصفحة ١٣٨

فاتحهء سادسه در نبوّت و ولايت

فتح

صوفيّه گويند ولايت در لغت قربست و در عرف تخلّق باخلاق الهى و بقاء بعد الفناء « 1 » و صحو بعد المحو . و نبوّت ظاهرست و ولايت باطن ، و مأخذ نبوّت نبى ولايت اوست و مأخذ ولايت ولى نبوّت نبى است . و رسول اكمل از نبى است و نبى اكمل از ولى است ، امّا نبوّت رسول اكمل از رسالت اوست و ولايت نبى افضل از نبوّت اوست ؛ چه ولايت جهت حقّيّت « 2 » است و نبوّت جهت ملكيّت « 3 » و رسالت جهت بشريّت . و فقها گويند هركه گويد ولى افضل از نبى است ، كافرست .

و نهايت عقل بدايت ولايت است و چنانچه عقل را بديهى و نظرى هست ، در طور ولايت مثل آن واقع است ، و نهايت ولايت بدايت نبوّتست . ما به مثابهء جنينيم و ولى به مثابهء طفل و نبى به مثابهء بالغ ؛ تا يك‌بار دگر متولّد نمىشويم « 4 » و از مشيمهء طبيعت بيرون نمىرويم ، به فضاى عالم ملكوت نمىتوان رسيد . قال عيسى ، عليه السّلام : « لن يلج ملكوت السّماوات و الأرض من لم يولد مرّتين . » « 5 »

و خواجه محمّد بن على حكيم ترمذى و شيخ سعد الدّين حموى گفته‌اند : « نهاية الأنبياء بداية الأولياء . » « 6 » يعنى بدايت ولايت ولى متابعت و مطاوعت شرايع است كه نهايت كار نبى است .

و نبوّت و ولايت ، بلكه جميع مقامات عطائى غير كسبى است و مقتضى فيض اقدس است و ظهور آن بتدريج « 7 » بحصول شرائط و وسايط محجوب را در وهم مىاندازد و پندارد كه كسبى است .

و فرق ميان وحى و الهام آنست كه الهام بىواسطهء فرشته « 8 » است و وحى به‌واسطه است . و لهذا احاديث قدسيّه را با وجود آنكه كلام‌اللّه‌اند ، وحى و قرآن نمىخوانند . و

( 1 ) . جز G : فنا بعد البقا . ( 2 ) . BFG : حقيه ، DE : حقيقه . ( 3 ) . BG : ملكيه ، F : ملائكه . ( 4 ) . DG : نشويم . ( 5 ) . انجيل يوحنّا : باب 3 ، آيهء 3 . ( 6 ) . - نفحات : 445 . - چهل مجلس : 193 ، 197 . ( 7 ) . E : + و . ( 8 ) . A : فريشته .