شرح ديوان منسوب به امير المؤمنين علي بن ابي طالب ( ع ) ( فارسى ) — الصفحة ١١٩

فاتحهء خامسه در انسان صغير كه انسان العين انسان كبيرست

اللّه عليه و سلّم ، فرموده « 1 » كه « 2 » هركه هفتاد هزار بار بگويد « لا إله إلّا اللّه » و نيّت آزادى خود يا كسى دگر از آتش دوزخ كند ، آن آزادى متحقّق شود . و او اين ذكر كرده بود . و شخصى او را به ضيافت برد و جوانى از اهل كشف حاضر بود ، در اثناى طعام خوردن بگريست و گفت : « مادر خود را در دوزخ مىبينم . » ابو الرّبيع در دل خود اين ذكر را وسيلهء نجات مادر او ساخت ، جوان در حال گفت : « الحمد للّه كه مادر من از دوزخ خلاص شد . » « 3 »

و راحت و عذاب قبر و امثال آن « 4 » اعمال و اخلاق ماست كه متجسّد مىشوند . « إنّما هى أعمالكم تردّ إليكم . » ظ :

ستم از غمزه مياموز كه در مذهب عشق * هر عمل اجرى و هر كرده جزائى دارد

يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَراً وَ ما عَمِلَتْ مِنْ سُوءٍ تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَيْنَها وَ بَيْنَهُ أَمَداً بَعِيداً « 5 » . س :

گاه بما لطف او گاه بلا مىرسد * صورت اعمال ماست هرچه بما مىرسد

حضرت مصطفى ، صلّى اللّه عليه و سلّم ، فرمود : « إنّ الجنّة قاع صفصف ، ليس فيها عمارة ، فأكثروا من غراس الجنّة فى الدّنيا . » گفتند : « يا رسول اللّه ، ما غراس الجنّة ؟ » فرمود : « التّسبيح و التّهليل . » و هم آن حضرت فرمود : « دوزخى « 6 » آتش با خود به دوزخ مىبرد . » س :

هر دل كه بوادى فنا راه نبرد * پى جانب بحر لى مع اللّه نبرد

اى واى بر آنكه وقت رفتن ز جهان * با خود دل پاك و جان آگاه نبرد

و استبعاد نكنى كه چگونه عمل ما كه درين موطن عرض است دران موطن جوهر باشد ؛ ببين كه صور ذهنيّهء جواهر قايم به ذهنند و در خارج قايم بذات خودند .

فتح

هر صفت كه در دنيا بر تو غالب است در برزخ به صورتى مناسب آن خواهى بود . اگر

( 1 ) . CG : فرمود . ( 2 ) . E : - كه . ( 3 ) . فتوحات ( طبع قديم ) 4 : 478 . ( 4 ) . B : + از . ( 5 ) . G : - يوم . . . - - آل عمران : 30 . ( 6 ) . E : + هم .