شرح ديوان منسوب به امير المؤمنين علي بن ابي طالب ( ع ) ( فارسى ) — الصفحة ١٠٣

فاتحهء خامسه در انسان صغير كه انسان العين انسان كبيرست

فاتحهء خامسه در انسان صغير كه انسان العين انسان كبيرست

فاتحهء خامسه در انسان صغير كه انسان العين انسان كبيرست

ليس « 1 » على اللّه بمستنكر * أن يجمع « 2 » العالم فى واحد

هذا بَصائِرُ لِلنَّاسِ وَ هُدىً وَ رَحْمَةٌ لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ « 3 »

فتح

حكما و امام غزّالى و امام راغب گويند نفس تو مشعور به است در جميع اوقات ، حتّى « 4 » خواب و اغما و مستى ، و بدن و اجزاى او چنين نيستند ؛ پس نفس غير بدن و اجزاى او باشد . و نيز بدن بسبب حرارت غريزيّه و غريبه « 5 » دايم متحلّل است و نفس متبدّل نيست ، و اين دليل در ساير نفوس حيوانيّه جاريست ؛ چه بحدس معلوم است كه فرس مثلا در هر وقت متبدّل نمىشود و شعور دارد باستمرار ذات خود . و لهذا شيخ مقتول بر آنست كه حيوانات را نفوس ناطقهء مجرّده هست ، چنانچه مذهب قدماست . و ابو على در جواب اسئلهء بهمنيار تصريح كرده به صعوبت فرق ميان انسان و حيوانات درين

( 1 ) . E : و ليس . ( 2 ) . E : يجعل . ( 3 ) . الجاثية : 20 . ( 4 ) . F : + كه در . ( 5 ) . F : غريبيه .