شرح ديوان منسوب به امير المؤمنين علي بن ابي طالب ( ع ) ( فارسى ) — الصفحة ٩٦

فاتحهء رابعه در انسان كبير

كه در باب صد و نود و هشتم از فتوحات مسطورست مذكور خواهد شد .

عقل اوّل كه محيط است بحقايق اشيا بر وجه اجمال و او را « عرش مجيد » و « لوح قضاء » و « ام‌ّالكتاب » و « قلم اعلى » و « روح القدس » و « روح اعظم » و « حقيقت محمّديّه » و « درّهء بيضاء » و « ظلّ اوّل » و « عقاب » گويند مناسب اسم « بديع » است بمعنى مبدع ، و همزه و شرطين كه دو كوكب است و ابداع كه « 1 » ايجاد شىء است بىنمونه .

و نفس كلّيّه كه محيط است بحقايق اشيا بر وجه تفصيل و او را « عرش كريم » و « لوح قدر » و « لوح محفوظ » و « كتاب مبين » و « ورقاء » و « زمرّده » و « ياقوتهء حمراء » گويند - و شيخ محيى الدّين گفته : « هو الرّوح المنفوخ منه فى الصّور المسوّاة بعد تعديلها » « 2 » - مناسب « باعث » است و هاء و بطين كه سه كوكب است .

و طبيعت كه او را هم « 3 » « عقاب » گويند مناسب « باطن » است و عين مهمله و ثريّا كه شش كوكب است . و قيصرى در شرح فصوص گويد : « الطّبيعة عندهم عبارة « 4 » عن معنى روحانىّ سار « 5 » فى جميع الموجودات عقولا كانت أو نفوسا مجرّدة و غير مجرّدة أو أجساما ، و إن كانت عند أهل النّظر عبارة عن القوّة السّارية فى الأجسام بها يصل الجسم إلى كماله الطّبيعىّ ، فما عند أهل النّظر نوع من تلك الطّبيعة الكلّيّة . » « 6 » و جوهر هبائى كه صور اجسام درو « 7 » ظاهر شده مناسب « آخر » است و حاء مهمله و دبران كه يك كوكب است . و جسم كلّ كه او را « غراب » گويند مناسب « ظاهر » « 8 » است و غين معجمه و هقعه كه سه كوكب است . و شيخ محيى الدّين در باب يازدهم از فتوحات گويد : « طبيعت و هبا برادر و خواهر يك‌پدرى و « 9 » يك‌مادرىاند و طبيعت با هبا نكاح كرد و « 10 » جسم كلّ متولّد شد . » « 11 » و شكل مناسب « حكيم » است و خاء معجمه و هنعه كه دو كوكب است . و عرش مناسب « محيط » است و قاف و ذراع كه دو كوكب است . و كرسى مناسب « شكور » است

( 1 ) . CFG : - كه . ( 2 ) . فتوحات ( طبع قديم ) 2 : 397 . ( 3 ) . B : - هم . ( 4 ) . G : عبارة عندهم . ( 5 ) . B : - سار . ( 6 ) . شرح فصوص الحكم للقيصرى : 877 . ( 7 ) . D : درو صور اجسام . ( 8 ) . D : مناسب اسم طاهر . ( 9 ) . ACDEG : - و . ( 10 ) . D : - و . ( 11 ) . فتوحات 2 : 316 .