شرح ديوان منسوب به امير المؤمنين علي بن ابي طالب ( ع ) ( فارسى ) — الصفحة ٨٠

فاتحهء رابعه در انسان كبير

نباشيم . و مثل اين سخن در حصر عقول در ده و مقولات « 1 » عرض در نه و حواسّ ظاهره در پنج مىگويند « 2 » . و صاحب تحفه بر آنست كه اكتفا به افلاك « 3 » سبعهء سيّاره مىتوان كرد به‌آنكه ثوابت در ممثّل زحل « 4 » و دواير بروج بر محدّب « 5 » ممثّل زحل فرض كنيم و مجموع افلاك سبعه « 6 » را يك نفس باشد « 7 » كه ايشان را حركت دهد به حركت اولى و فلك سابع را نفسى باشد كه او را حركت دهد به حركت ثانيه و دواير بروج متحرّك باشند به حركت سريعه ، نه بطيئه . و در تحفه چند فلك جزئى غير « 8 » اينكه مذكور شد و ميان جمهور مشهورست مىآورد ؛ اگر همّت عالى دارى ، از آنجا بطلب .

و ارباب هيئت از دانستن حركات و اوضاع كواكب برصد و غير « 9 » آن افلاك « 10 » كه اين امور به آن منتظم و متّسق تواند بود اثبات مىكنند ، و اگر كسى تواند « 11 » كه بوجهى دگر « 12 » اين امور را منتظم دارد « 13 » ، منعى نيست ؛ و لهذا بعضى ضبط احوال شمس بتدوير و حامل موافق مركز كرده‌اند . ظ :

چيست اين سقف بلند سادهء بسيار نقش * زين معمّا هيچ دانا « 14 » در جهان آگاه نيست

و هيئت فنّى « 15 » لطيف و علمى « 16 » شريف است . امام فخر الدّين در تفسير كبير گويد :

« عمر بن « 17 » خيّام پيش عمر انبيرى « 18 » مجسطى مىخواند . بعضى فقها گفتند : اين چيست كه شما مىخوانيد ؟ گفتند : تفسير أَ فَلَمْ يَنْظُرُوا إِلَى السَّماءِ فَوْقَهُمْ كَيْفَ بَنَيْناها « 19 » مىگوئيم . » « 20 »

( 1 ) . F : معقولات . ( 2 ) . A : مىگويد . ( 3 ) . F : بر افلاك . ( 4 ) . CDF : - در ممثل زحل . ( 5 ) . B : + و . ( 6 ) . F : سابع . ( 7 ) . F : نفسى بايد . ( 8 ) . F : + از . ( 9 ) . F : + اين . ( 10 ) . F : + را . ( 11 ) . E : مىتواند . ( 12 ) . CDG : ديگر . ( 13 ) . C : سازد . ( 14 ) . DF : عاقل . ( 15 ) . DE : فن . ( 16 ) . E : علم . ( 17 ) . C : - بن . ( 18 ) . در همهء نسخ بدون نقطه ، مقصود ابو الحسن بن انبارى ، - درّة الأخبار : 61 . ( 19 ) . ق : 6 . ( 20 ) . تفسير كبير 4 : 200 .