شرح ديوان منسوب به امير المؤمنين علي بن ابي طالب ( ع ) ( فارسى ) — الصفحة ٧٦

فاتحهء رابعه در انسان كبير

برجى دو منزل و ثلث منزلى « 1 » باشد . و اسامى بروج و منازل باعتبار كوكبى « 2 » چندست كه در وقت تسميه مسامت بروج بوده‌اند « 3 » و اكنون تغيير « 4 » يافته « 5 » و دور نيست كه احكام متعلّق ببروج « 6 » هم ازين قبيل باشد .

و شيخ محيى الدّين در عقله مىگويد : « دوازده ملك به دوازده‌برج « 7 » متعلّقند و به‌نوبت حكومت در عالم تدوين و تسطير مىكنند و نوبت ملكى كه متعلّق است به حمل دوازده هزار سال است و نوبت ملكى كه متعلّق است به ثور يازده هزار سال و برين « 8 » منوال كم مىشود تا حوت كه نوبت ملك متعلّق به او هزار سال است « 9 » . »

و عرف ارباب هيئت در تعيين فصول مخالف عرف اطبّاست ؛ چه ربيع پيش ايشان از ابتداى نشو اشجارست تا زمان شدّت حرارت ، و خريف از ابتداى ريختن اوراق است تا زمان شدّت برودت ، و صيف زمان شدّت حرارتست ، و شتا زمان شدّت « 10 » برودت .

فتح

فلك آفتاب كره‌ايست متوازى السّطحين كه مركز او مركز عالم است و آن را فلك « ممثّل » گويند و در ثخن ممثّل كره‌ايست متوازى السّطحين كه مركز او غير مركز عالم است و او را « فلك خارج مركز » گويند و محدّب ممثّل مماسّ محدّب « 11 » اوست به نقطهء اوج ، و مقعّر « 12 » ممثّل مماسّ مقعّر اوست به نقطهء حضيض . و چون خارج مركز را از ممثّل جدا كنيم « 13 » ، دو كرهء مختلف الثّخن بماند : يكى حاوى خارج « 14 » مركز ، و يكى محوى او ؛ و اوّل را « متمّم حاوى » گويند و ثانى را « متمّم محوى » . و رقّت حاوى از جانب اوج است و

( 1 ) . CG : منزلى دو برج و ثلث برجى ، E : هر برجى دو منزلى . . . ، در هامش E مانند CG تصحيح كرده‌اند . ( 2 ) . D : كوكب . ( 3 ) . E : بودند . ( 4 ) . C : تعبير ، D : تغيّر . ( 5 ) . DG : يافته‌اند . ( 6 ) . E : بروح . ( 7 ) . E : دوانزده . . . به دوانزده ، G : دوازده فلك . . . ( 8 ) . F : بر همين . ( 9 ) . D : - كه نوبت ملك . . . ( 10 ) . E : - شدت . ( 11 ) . D : محدوب . ( 12 ) . D : معقر . ( 13 ) . E : كنند . ( 14 ) . B : - خارج .