شرح ديوان منسوب به امير المؤمنين علي بن ابي طالب ( ع ) ( فارسى ) — الصفحة ٦٩

فاتحهء ثالثه در اسما و صفات

مرادست و غير مرضى . و اگر گوئيم شرّ قليل براى خير كثير خير كثيرست ، هم راست باشد . ظ :

در طريقت هرچه پيش سالك آيد خير اوست * بر صراط مستقيم اى دل كسى گمراه نيست

و تحقيق مقام آنكه خدا حكيم است ، پس مىداند كه احسن نظام و اصلح اوضاع در آفريدن عالم چيست ؛ و قديرست ، پس مىتواند كه برطبق علم خود عالم را « 1 » خلق كند ؛ و فيّاض مطلق است و هيچ بخل درو نيست ، پس آنچه داند و تواند بفعل آورد . اكنون ميسّر نيست كه هر جزو از اجزاى عالم در حدّ ذات خود بر احسن اوضاع باشد و كلّ من حيث هو كلّ نيز بر « 2 » احسن اوضاع باشد و ملاحظهء كلّ انسب است از ملاحظهء جزو « 3 » ، بنابراين كلّ باحسن اوضاع مخلوق شده . و نزد ايشان قضا و عنايت علم حقّ است باحسن اوضاع كلّ . و اگر چنين نمايد كه وضع جزئى از اجزا بهتر از آنكه هست مىتواند بود ، نه محلّ مناقشه است . خواجه نصير الدّين گويد :

جز حقّ حكمى كه ملك « 4 » را شايد نيست * حكمى كه ز حكم حقّ فزون آيد نيست

هر چيز كه هست آن‌چنان مىبايد * آن چيز كه آن‌چنان نمىبايد نيست

معمار كه طرح خانه مىكند شايد كه بعضى اجزاى او بهتر از آنكه هست طرح توان كرد ، امّا طرح كلّ مقتضى آن باشد كه جزء بران طرح واقع شود كه هست . د :

گفت بابا فرج كه بد خود نيست * وانچه بد ديده‌اى تو آن « 5 » بد نيست

احمقى ديد كافرى قتّال * كرد از خير او « 6 » ز پير سؤال

گفت هست اندرو دو خير « 7 » نهان * كه نبى و ولى ندارد آن

( 1 ) . E : - عالم . ( 2 ) . F : به . ( 3 ) . B : جزء ، D : جز . ( 4 ) . F : حكم . ( 5 ) . E : خود . ( 6 ) . E : آن . ( 7 ) . E : چيز .