شرح ديوان منسوب به امير المؤمنين علي بن ابي طالب ( ع ) ( فارسى ) — الصفحة ٦٥

فاتحهء ثالثه در اسما و صفات

إذا ما أزال السّتر لم تر غيره * و لم يبق بالأشكال إشكال ريبة « 1 »

س :

هر نيك و بدى كه مىشود چون ز قضاست * دانستن آن ز غير حقّ عين خطاست

در چشم كسى كه مظهر صدق و صفاست * حقّ فاعل مطلق است اگر پرسى راست

و اين طايفه اگر گويند « 2 » عبد را هيچ قدرت نيست ، جبريّه‌اند . و در باب سيصد و شصت و نهم از فتوحات است : « أمّا العارفون من أهل اللّه فلا يرون أنّ ثمّة قدرة حادثة أصلا ، يكون عنها فعل فى شىء . » « 3 »

ظ :

رضا بداده بده وز جبين گره بگشاى « 4 » * كه بر من و تو در اختيار نگشادست

و اگر گويند قدرت دارد ، امّا قدرت او تأثير در افعال او ندارد ، اشاعره‌اند و ايشان گويند فعل عبد مخلوق حقّ است و مكسوب او ، يعنى مقارن قدرت اوست . و اين معنى شبيه است به‌آنكه شخصى بارى بردارد و كسى دست در زير بار او نهد ، بىآنكه تأثير در بار برداشتن داشته باشد . و سبب ظهور قدرت « 5 » درو آنست كه او آئينهء ذات متّصف به قدرتست « 6 » و فايدهء اين قدرت آنست كه وقايهء حقّ باشد از نسبت فعل شرّ به او . و چه مناسب اين مذهب است « حىّ على الصّلاة » از مؤذّن و « لا حول و لا قوّة إلّا باللّه » از سامع .

ظ :

بارها گفته‌ام و بار دگر مىگويم * كه من دل‌شده « 7 » اين ره نه به خود مىپويم

در پس آينه طوطى صفتم داشته‌اند * آنچه « 8 » استاد ازل گفت بگو مىگويم

( 1 ) . أى جميع الآثار و الأفعال الّتى شاهدته فعل فاعل واحد بانفراده و لكن مع ستر أستار الأسباب ، كما استتر أفعال المشعبد وراء الحجاب بحجب الصّور و الأشكال ( منه ) . - - ديوان ابن الفارض : 79 . ( 2 ) . G : گويند اگر . ( 3 ) . فتوحات 3 : 403 . ( 4 ) . BC : بگشا . ( 5 ) . F : + او . ( 6 ) . F : متصف به صفت قدرتست . ( 7 ) . BE : گم‌شده . ( 8 ) . C : هرچه .