عرفان مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ٩٨

فعل ما آثار حق ايزد است

فعل ما آثار حق ايزد است

فعل ما آثار حق ايزد است

كرد حق و كرد ما هر دو ببين * كرد ما را هست دان پيداست اين

گر نباشد فعل خلق اندر ميان * پس مگو كس را ، چرا كردى چنان ؟

خلق حق افعال ما را موجد است * فعل ما آثار حق ايزد است

حق محيط جمله آمد اى پسر * واندارد كارش از كارى دگر

گفت شيطان كه بما اغويتنى « 1 » * كرد فعل خود نهان ديو دنى

گفت آدم كه ظلمنا نفسنا « 2 » * او ز فعل حق نبد غافل چو ما

در گنه او از ادب پنهانش كرد * زان گنه بر خود زدن او بربخورد

بعد توبه گفتش اى آدم نه من * آفريدم در تو آن جرم و محن ؟

نه كه تقدير و قضاى من بد آن * چون به وقت عذر آن كردى نهان ؟

هركه آرد حرمت او حرمت برد * هركه آرد قند لوزينه « 3 » خورد

طيّبات « 4 » از بهر كه ، للطيبين « 5 » * يار را خوش كن برنجان و ببين

يك مثال اى دل پى فرقى بيار * تا بدانى جبر را از اختيار

دست كان لرزان بود از ارتعاش * وانكه دستى را تو لرزانى ز جاش

هر دو جنبش آفريده حق‌شناس * ليك نتوان كرد اين با آن قياس

زين پشيمانى كه لرزانيديش * مرتعش را كى پشيمان ديديش ؟

بحث عقل است اين چه عقل ، آن حيله‌گر * تا ضعيفى ره برد آنجا مگر

بحث جان اندر مقامى ديگر است * بادهء جان را قوامى ديگر است

آن زمان كه بحث عقلى ساز بود * اين عمر با بو الحكم همراز بود

چون عمر از عقل آمد سوى جان * بو الحكم بو جهل شد در بحث آن

سوى حس و سوى عقل او كامل است * گرچه خود نسبت به جان او جاهل است

بحث عقل و حس اثر دان يا سبب * بحث جانى يا عجب يا بوالعجب

( 1 ) - اشاره به آيهء 16 سورهء الأعراف . ( 2 ) - اشاره به آيه 23 سوره اعراف . ( 3 ) - لوزينه : حلوايى از شكر و مغز بادام و مخلوط به گلاب مىسازند . ( 4 ) - طيّبات : خوبيها نيكيها . ( 5 ) - اشاره به آيه « الطَّيِّباتُ لِلطَّيِّبِينَ » سوره نور آيه 26 .