عرفان مثنوى ( فارسى )
- المؤلف: الفيض الكاشاني
- الوفاة: 1091
- القسم: الأخلاق والعرفان
- الناشر: اميركبير - تهران
فهرس الكتاب
- تقديم
- فهرست موضوعات
- سخن اوّل
- [ مصنفات فارسى او از اين قرار است ]
- [ منتخب من درر بحر المثنوى ]
- جوشش عشق
- علت عاشقى ز علتها جداست
- عشق حقيقى را بقاست
- خلق مظهر خداوند است
- با مقربان و خداوند
- در وصف دوستان خدا
- در نكوهش غفلت از خداوند و عنايات او
- عشق خلق از عشق خداوند است
- ناله و غم
- راستى و فناء فى اللّه
- هشيارى به آثار رحمت خداوند
- درختانند همچون خاكيان
- راه فانىگشته
- غرقه گشته در جمال
- شرافت آدمى به روح است
- جود مىجويد گدايان و ضعاف
- گدايان آينهء جود حقند
- اولياء را در درونها نغمه‌هاست
- گفت پيغمبر كه نفحت‌هاى حق « 3 »
- ندايى كاصل هر بانگ و نداست
- لذت الهام و وحى
- هست بر سمع و بصر مهر خدا
- مناجات
- رها كن عشقهاى صورتى
- من نخواهم بود اينجا مىروم
- بر لب جو بود ديوارى بلند
- اى خنك آن را كه او ايام بيش
- شخصى درشتى كج‌سخن
- هين مگو فردا كه فرداها گذشت
- ترك شهوتها و لذتها سخاست
- راه فرار جز به خدا نباشد
- آدمى چون نور گيرد از خدا
- روضه جانت گل و سوسن گرفت
- از محبت تلخها شيرين شود
- حاكم است و يفعل اللّه ما يشاء
- عارف خرسند و مطمئن نوبتگه طبل بلاست
- در همان ديار
- عاشقان را هر زمانى مردنى است
- عشق ثمره حقيقى يقين به خداوند است
- از جمادى مردم و نامى شدم
- چون كراهت رفت مردن دفع شد
- چه خوش بىعاشقى از هر دوسر بىهيچ
- ميل جان در حكمت است و در علوم
- ليك اول آن بقا اندر فناست
- چون خدا آمد شود جوينده لا
- همه چيز از اوست
- در معانى قسمت و اعداد نيست
- نيست كسبى از توكل خوب‌تر
- تدبير را با تقدير كارى نباشد
- از توكل در سبب كاهل مشو
- كسب كن پس تكيه بر جبّار كن
- بر هوا تأويل قرآن مىكنى
- فعل ما آثار حق ايزد است
- درفكن تدبير خود را پيش دوست
- پس بد مطلق نباشد در جهان
- با تو ياد هيچ‌كس نبود روا
- من گنهكار توام رحمى بكن
- نيكوان رفتند و سنتها بماند
- در هواى عشق حق رقصان شوند
- كم فشار اين پنبه اندر گوش جان
- صد هزاران دام و دانه است اى خدا
- هست بيدارى چو دربندان ما
- مادر بتها بت نفس شماست
- آب و خاك و باد و آتش بنده‌اند
- دوزخت اين نفس و دوزخ اژدهاست
- اين زبان چون سنگ و هم آهن‌وشست
- كاملى گر خاك گيرد زر شود
- علم و حكمت زايد از لقمهء حلال
- روى در ديوار كن تنها نشين
- در پناه لطف حق بايد گريخت
- خلوت از اغيار بايد نى ز يار
- اصل جرم و آفت و داغم تويى
- خلق را بنگر كه چون ظلمانيند
- در نماز اين خوش‌اشارتها ببين
- كسب كردن گنج را مانع كى است
- مثل
- تو چه دارى و چه حاصل كرده‌اى
- بحث كم جوئيد در ذات خدا
- تفسير آيه : « وَ هُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ
- نردبان خلق اين ما و منى است
- علم به جهل و كورى و عيب نفس به معرفت رساند
- اى مغفّل رشته‌اى بر پاى
- اين جهان و اهل او بىحاصلند
- كل عالم صورت عقل كل است
- احمد ار بگشايد آن پرّ جليل
- بىجهت دان عالم امر اى صنم
- غافلند اين خلق از خود اى پدر
- دوستان خدا بر باطن خود آگاهند
- حكايت
- كين گره كورند و شاهان بىنشان
- در بيان قول رسول ( ص ) : « من جعل الهموم همّا واحدا كفاه اللّه سائر همومه و من تفرّقت به الهموم لا يبالى اللّه في أي وارفها أهلكه » « 1 »
- راه حس راه خران است اى سوار
- آينه جان نيست الّا روى يار
- قوت اصلى بشر نور خداست
- صورتش ديدى ز معنى غافلى
- صد هزاران ذرهء را داد اتحاد
- معرفت بالاتر از مرتبهء معرفت است
- در بيان فناء و بقاء
- كيست آن يوسف دل حق‌جوى تو
- فناى در توحيد
- حكايت
- رياضت براى درك حقيقت و نيل به مطلوب است
- چون روى چون نبودت قلبى بصير
- لاف شيخى در جهان انداخته
- خانه سر جمله پرسودا بود
- عاشقى كو در غم معشوق رفت
- چون ملك تسبيح حق را كن غذا
- مناجات
- اين دل سرگشته را تدبير كن
- غلو در محبت و عشق
- عشق بشكافد فلك را صد شكاف
- بندگى كن تا شوى عاشق لعل
- عاشقان را باده خون دل بود
- عشق صورتها بسازد در فراق
- تمثيل
- حكايت
- تو همان كن كه كند خورشيد شرق
- حكايت
- گفت ادعو اللّه بىزارى مباش
- تفسير آيهء « وَ أَجْلِبْ عَلَيْهِمْ بِخَيْلِكَ وَ رَجِلِكَ »
- ببندى لب ز گفتار شنيع
- شهوت دنيا مثال گلخن است
- پستى ثروت و مقام در كنار عنايت خداوند متعال
- مثل
- در بيان حديث رسول خدا ( ص ) ، در تقسيم خلايق
- حكايت
- مثل
- فعل و قول ما شهود است و بيان
- اين نماز و روزه و حج و جهاد
- ناله از باطن برآرد كاى خدا
- فعل و قول آمد گواهان ضمير
- هريكى در كف عصا كه موسيم
- بود به مار بد از يار بد
- نردبانهايى است پنهان در جهان
- رو به خاك آريم كز وى رسته‌ايم
- در بيان حديث رسول : « موتوا قبل أن تموتوا » « 1 »
- شرط روز بعث اول مردن است
- ذكر آرد فكر را در اهتزاز
- از قدحهاى صور كم باش مست
- عالم همه مظهر خدا و آيات اوست
- عاجزانه جنبشى بايد در آن
- در تفسير آيه پرندگان چهارگانه « 1 »
- مثالى از لطف و قهر حضرت حق
- حكايت
- برمكن پر را و دل بركن از او
- حكمت فرمان چه بود ؟
- مناجات
- هركه سازد زين جهان آب حيات
- اى خليل از بهر چه كشتى خروس
- گر راه روى راه برت بگشايند
- ميل شهوت كر كند دل را و كور
- جوع را در جان نه و خوارش مبين
- حكايت
- اى فرورفته به قبر جهل و شك
- حكايت
- آن يكى الله مىگفتى شبى
- عقل تو مغلوب دستور و هوا است
- حكايت
- ستون اين جهان خود غفلت است
- مناجات
- گفت در زندان دنيا من خوشم
- حق همىگويد كه اى مغرور كور
- مناجات
- يار شب را ، روز مهجورى مده
- تو حياتى مىدهى در هر نفس
- حكايت
- سبب تأخير استجابت دعاى مؤمن
- اى زبان كه جمله را ناصح بدى
- اى خنك جانى كه عيب خويش ديد
- جز به اميد خدا زين آب‌خور
- همين‌جا دست و پايت درگزند
- جمله ذرات عالم در نهان
- هست به اسباب اسبابى دگر
- مثل
- چشم دريا ديگر است و كف دگر
- الصلا اى پاكبازان الصلا
- تو به هر حالى كه باشى مى طلب
- در بيان حديث رسول : « اعملوا فكلّ ميسّر لما خلق له » « 1 »
- دايما صياد ريزد دانه‌ها
- مرد دنيا مفلس است و ترسناك
- حيله‌ها و چاره‌ها گر اژدهاست
- آنچه در فرعون بود اندر تو هست
- از كليم حق بياموز اى كريم
- كار براى خدا باقى و براى غير او فانى است
- داد او را قابليت شرط نيست
- صانع خواست ايجاد بشر
- اشك مىبار و همىسوز از طلب
- آن طعام الله قوت خوشگوار
- حكايت
- هيچ مرده نيست پرحسرت ز مرگ
- عفو كن از مست خود اى عفومند
- در حديث آمد كه روز رستخيز
- در تفسير آيه « فَلْيَنْظُرِ الْإِنْسانُ مِمَّ خُلِقَ »
- حكايت
- در تفسير آيه : « سَنُرِيهِمْ آياتِنا فِي الْآفاقِ وَ فِي أَنْفُسِهِمْ . »
- خلق را چون آب دان ، صاف و زلال
- در بيان حديث رسول ( ص ) : « الشك ريبة و الصدق طمأنينة » .
- اى فغان از يار ناجنس اى فغان
- ديد خود مگذار از ديد خسان
- آن گداز عاشقان باشد نمو
- ز آتش عاشق ازاين‌رو ، اى صفى
- منطقى كز وحى نبود از هواست
- در تفسير آيه : « إِنَّ الْإِنْسانَ لَظَلُومٌ كَفَّارٌ »
- نقض ميثاق و شكست عهدها
- حرص كور و احمق و نادان كند
- حرص در پيرى جهودان را مباد
- در تفسير آيه : « يَوْمَ لا يَنْفَعُ الظَّالِمِينَ مَعْذِرَتُهُمْ »
- روح در سير به آخرت است
- در تفسير آيه : « قُلْ بِفَضْلِ اللَّهِ وَ بِرَحْمَتِهِ فَبِذلِكَ فَلْيَفْرَحُوا هُوَ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ »
- در تفسير آيه : « يا جِبالُ أَوِّبِي مَعَهُ وَ الطَّيْرَ »
- قوّت جبرئيل از مطبخ نبود
- هستى حيوان شد از مرگ نبات
- مثل
- در تفسير آيه : « وَ لَقَدْ عَلِمْتُمُ النَّشْأَةَ الْأُولى فَلَوْ لا تَذَكَّرُونَ »
- زرّ كان بود آب و گل
- تفسير حديث قدسى « كُنت كنزا مخفيا فأحببت أن أعرف » « 1 »
- غرور آدمى و دورى از علم انبياء
- از خيالى گشته شخصى پرشكوه
- تفسير آيه : « يا حَسْرَةً عَلَى الْعِبادِ »
- صوفى آنكه شد صفوت‌طلب
- عشق را صد ناز و استكبار هست
- مناجات و نكوهش حسد
- گر نبودى گوشهاى غيب‌گير
- دنيا اگرچه خوش شكفت
- در تفسير آيه : « وَ إِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوانُ »
- شخصيت پيامبر اسلام
- مثل
- تفاوت بين دانش سمعى و علوم حقيقى
- عشق ارزد صد چو خرقه كالبد
- عقل دو عقل است
- عقل بر نفس است
- كار دوزخ مىكنى در خوردنى
- چه عجب گر روح موطن‌هاى خويش نيارد ياد
- در تفسير آيه : يَوْمَ تَشْهَدُ عَلَيْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ وَ أَيْدِيهِمْ وَ أَرْجُلُهُمْ
- كاوشى در معنى توبه
- همتى مىدار از بهر خدا
- مناجات
- ذوق توبه نقل هر سرمست نيست
- كم خور اين نان را
- تا دلت آيينه گردد پرصور
- فكرت بد ناخن پرزهر دان
- هين مشو نوميد نور از آسمان
- قرب حق از حبس هستى رستن است
- به معنى عالم اكبر تويى
- چنبرهء ديد جهان ، ادراك توست
- تفسير آيه : « وَ ما خَلَقْنَا السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما إِلَّا بِالْحَقِّ »
- حكايت
- غير معشوق ار تماشايى بود
- تفسير حديث رسول : « ما مات من فات الّا و تمنى أن يموت قبل ما فات » « 1 »
- خدا را غافل مدان از كار كس
- چند دزدى حرف مردان خدا
- قطرهء چندى ز اشك
- تسليم امر خدا بودن و ترك فلسفه‌بافى
- بدن حبس روح است
- مرا اين صبر بر آتش نشاند
- تا بدانى عجز خويش و جهل خويش
- عارفان زانند دايم آمنون
- حق ستون اين جهان از ترس ساخت
- نيست مسجد جز درون عارفان
- فكر آن باشد كه بگشايد رهى
- دل نگهداريد اى بىحاصلان
- مار شهوت را بكش در ابتلا
- مثل
- شاد از وى شو مشو از غير وى
- آنكه جوينده است يابنده بود
- رياضت را بجان شو مشترى
- كور را پرهيز نبود از قذر
- مردم اندر حسرت فهم درست
- جز نياز و جز تضرع راه نيست
- در تفسير آيه : « كُلٌّ لَهُ قانِتُونَ »
- مخلصان باشند دايم در خطر
- مناجات
- دست در تسليم زن و اندر رضا
- جان‌شناسان از عددها فارغند
- صبر كردن بر غم و سستى و درد
- اى فلك در فتنهء آخر زمان
- علم تقليدى و بال جان ماست
- مناجات
- كسب دين عشق است و جذب اندرون
- تا نباشد راست ، كى باشد دروغ ؟
- در نكوهش حرص
- در حديث آمد كه دل همچون پرى است
- هست زندان صومعه دزد لئيم
- گفتگوى زنى مر شوى را
- كل عالم را سبو دان اى پسر
- خلق را گويد به حشر
- عرصهء بس باگشاد و بافضا
- گفت پيغمبر صباحى زيد را
- حمله آرند از عدم سوى وجود
- از محقق تا مقلد فرقهاست
- چند بت بشكست احمد در جهان
- استن اين عالم اى جان غفلت است
- صد هزاران ز اهل تقليد و نشان
- تقليد چيست
- الصلا ساده‌دلان پيچ‌پيچ
- خوى شاهان در رعيت جا كند
- حكايت
- با هوا و آرزو كم باش دوست
- چنان قادر خدايى كز عدم
- بىحس و بىگوش و بىفكرت شويد
- همنشين اهل معنى باش
- آدم ننگ دارد از حسد
- خدا خواهد كه پوشد عيب كس
- اى خنك چشمى كه آن گريان اوست
- جمله عالم صورت و جان است علم
- جان بىمعنيت از صورت نرست
- حق آموخت كرم پيله را
- قحط معنى در ميان نامها
- معنى همچو جان
- نور چشم از نور دلها حاصل است
- هركه را هست از هوسها جان پاك
- انقطاع از غير حق تعالى
- صبر كن بر درد و نيش
- نيستى جو گر تو ابله نيستى
- غرّه مشو بينى مكن
- ما اول فرشته بوده‌ايم
- عجز بهتر مايهء پرهيزگار
- غرقه گشته جانى مىكند
- جان دهى بهر حق جانت دهند
- هر رنجى ز مردن پاره‌اى است
- امتحان كن فقر را روزى دو تو
- بىكشنده خوش نمىگردد روان
- زيرك آنكه عاقبت بيند
- گر ولى زهرى خورد نوشى شود
- شاهدت گه راست باشد گه دروغ
- چون صفيرى بشنوى از مرغ حق
- خلق اطفالند جز مست خدا
- پاك كن خود را ز خود
- در وصف اهل معرفت و صفا
- صوفى سواد و حرف نيست
- در متابعت اهل صفا و دورى از اهل جفا
- عشوه‌هاى يار بد مىنوش هين
- اصل كينه دوزخ است
- در نكوهش مقام و ثروت و آنچه در غير راه كمال است
- حكايت
- نفس توست آن مادر بدخاصيت
- سؤال و جواب
- هركه را باشد طمع الكن شود
- به هر دورى وليى قائم است
- علم و معرفت بىقابليت حاصل نگردد
- نشانه‌هاى قابليت
- مثل
- هين چه مىجويى به‌سوى هر دكان
- جبر و اختيار
- بشنو اى جبرى
- درك و جدايى دليل حس بود
- حكايت
- حكايت
- در تفسير حديث رسول : « ما شاء اللّه كان و ما لم يشأ لم يكن » « 1 »
- در تفسير حديث رسول : « جفّ القلم بما هو كائن » « 1 »
- گستاخ‌رو اندر هرى
- جبرى جواب آغاز كرد
- پوزبند وسوسه عشق است و بس
- گر نبودى عشق ، بفسردى جهان
- خانه عاشق چنين اولىتر است
- قضا هركو قرارى مىدهد
- نعمتهاى خدا به عنايت اوست