عرفان مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ٤١٠

بشنو اى جبرى

ديو گويد اى اسير طبع و تن * عرضه مىكردم ، نكردم زور من

وان فرشته گويدت من گفتمت * كه از اين شادى فزون گردد غمت

اين فلان روزت نگفتم من چنان * كه از آن سوى است ره سوى جنان ؟

ما محبّ جان و روح‌افزاى تو * ساجدان مُخلِصِ باباى تو

اين زمانت خدمتى هم مىكنيم * سوى مخدومى صلابت مىزنيم

آن گره بابات را بوده عِدا * در خطاب اسجدوا ، كرده ابا

آن گرفتى ، آن ما انداختى * حق خدمت‌هاى ما نشناختى

اين زمان ما را و ايشان را عيان * درنگر ، بشناس از لحن و بيان

نيمه شب چون بشنوى رازى ز دوست * چون سخن گويد سحر ، دانى كه اوست

ور دو كس در شب خبر آرد تو را * روز از گفتن شناسى هر دو را

مخلص اينكه ديو و روح عرضه‌دار * هر دو هستند از تتمه اختيار

اختيارى هست در ما ناپديد * چون دو مطلب ديد ، آيد در مزيد

اوستادان كودكان را مىزنند * آن ادب سنگ سيه را كى كنند ؟

در خرد جبر از قدر رسواتر است * زانكه جبرى حس خود را منكر است

مُنكِر حِس نيست آن مَردِ قَدَر * فعل حق حسّى نباشد اى پسر

مُنكِرَ فعل خداوند جليل * هست در انكار مدلولِ دليل

آن بگويد دود هست و نار نى * نور شمعى ، بى ز شمع روشنى

وين همىبيند معيّن نار را * نيست مىگويد پى انكار را

جامه‌اش سوزد ، و گويد نار نيست * جامه‌اش دوزد ، و گويد تار نيست

پس تَسَفسُط آمد اين معنىّ جَبر * لاجرم بدتر بود زين روزِ گبر « 1 »

گبر گويد هست عالم ، نيست رب * يا ربى گويد كه نبود مستجَب

اين همىگويد جهان خود نيست هيچ * هست سوفسطايى اندر پيچ‌پيچ

جملهء عالم مقر در اختيار * امر و نهى و اين ميار و آن بيار

او همىگويد كه امر و نهى لاست * اختيارى نيست ، اين جمله خطاست

( 1 ) - اشاره به حديث : « القدرية مجوس هذه الأمّة » جامع صغير 2 : 88 .