عرفان مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ٤٠٨

جبر و اختيار

نفس و شيطان خواست خود را پيش برد * وان عنايت قهر گشت و خورد و مرد

چون‌كه خواستِ نفس آمد مستعان * تسخر آمد ايش شاء اللّه كان

من اگر ننگ مغان يا كافرم * آن نيم كه بر خدا اين ظن برم

كه كسى ناخواه او وز رغم او * گردد اندر ملكت او حكم جو

ملكتِ او را فروگيرد چنين * كه نيارد دم زدن ، دم‌آفرين

دفع او مىخواهد و مىبايدش * ديو هر دم غصه مىافزايدش

بنده اين ديو مىبايد شدن * چون‌كه غالب اوست در هر انجمن

كه مبادا كين كشد شيطان ز من * پس چه دستم گيرد آنجا ذو المنن ؟

آنكه او خواهد مراد او شود * از كه كار من دگر نيكو شود ؟

حاش للّه أيش شاء اللّه كان * حاكم آمد در مكان و لامكان

هيچ‌كس در ملك او بىامر او * در نيفزايد سر يكتاى مو

ملك ملك اوست فرمان آن اوست * كمترين سگ بر در آن شيطان اوست

بر در كهف الوهيّت چو سگ * ذرّه‌ذرّه امر جو ، برجسته رگ

اى سگ ديو ، امتحان مىكن كه تا * چون در اين ره مىنهند اين خلق پا

حمله مىكن ، منع مىكن ، مىنگر * تا كه باشد ماده اندر صدق و نر ؟

پس اعوذ از بهر اين باشد ، چو سگ * گشته باشد از ترفّع فوق بك

اين اعوذ است كه ترك خطا * بانگ برزن بر سگت ، ره برگشا

تا بيابم بر در خرگاه تو * حاجتى خواهم ز جود و جاه تو

چون‌كه ترك از سطوت سگ عاجز است * اين اعوذ و اين فغان ناجايز است