عرفان مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ٣٤٨

تا نباشد راست ، كى باشد دروغ ؟

كان جهان شهرى است پربازار و كسب * تا نپندارى كه كسب اينجاست حسب « 1 »

حق تعالى گفت كاين كسب جهان * پيش آن كسب است لعب كودكان

كسب دين عشق است و جذب اندرون * قابليت نور حق را ، اى حرون

كسب فانى خواهدت اين نفس خس * چند كسب خس كنى ؟ بگذار بس

گر بكاوى ، كوشش اهل مجاز * تو به تو گنده بود همچون پياز

هريكى از يكدگر بىمغزتر * صادقان را ، يك ز ديگر نغزتر

تا نباشد راست ، كى باشد دروغ ؟

تا نباشد راست ، كى باشد دروغ ؟

گر نبودى در جهان نقد روان * قلب‌ها را خرج كردن كى توان ؟

تا نباشد راست ، كى باشد دروغ ؟ * آن دروغ از راست مىگيرد فروغ

بر اميد راست كج را مىخرند * زهر ، در قندى رود ، آنكه خورند

گر نباشد گندم محبوب نوش * چه پزد گندم‌نماى جوفروش ؟

پس مگو كاين جمله دمها باطلند * باطلان بر بوى حق دام دلند

پس مگو جمله خيال است و ضلال * بىحقيقت نيست در عالم خيال

حق ، شب قدر است در شبها نهان * تا كند جان هر شبى را امتحان

نى همه شبها بود قدر اى جوان * نى همه شبها بود خالى از آن

در ميان دلق‌پوشان يك فقير * امتحان كن ، وانكه حق است آن بگير

آنكه گويد جمله حق است ، احمقى است * وانكه گويد جمله باطل ، او شقى است

اندر اين گردون مكرّر كن نظر * زانكه حق فرمود : ثمّ ارجع بصر « 2 »

يك نظر قانع مشو زين سقف نور * بارها بنگر ببين هل من فطور « 3 » ؟

چون‌كه گفته است كاندرين سقف نكو * مىنگر هر دم همىجو عيب او

( 1 ) - حسب : حساب ، نتيجه . ( 2 ) - اشاره به آيه : « ثُمَّ ارْجِعِ الْبَصَرَ كَرَّتَيْنِ . » سوره ملك : 4 . ( 3 ) - اشاره به آيه : « فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرى مِنْ فُطُورٍ » سوره ملك 3 .