عرفان مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ٣٠٥

چه عجب گر روح موطن‌هاى خويش نيارد ياد

مىنيارد ياد كاين دنيا چو خواب * مىفروپوشد چو اختر را سحاب

خاصه چندين شهرها را كوفته * گردها از درك او ناروفته

اجتهاد گرم ناكرده ، كه تا * دل شود صاف و ببيند ماجرا

سر برون آرد دلش از بحر راز * اول و آخر ببيند چشم باز

آمده اول به اقليم جماد * وز جمادى در نباتى اوفتاد

سالها اندر نباتى عمر كرد * وز جمادى ياد ناورد از نبرد

وز نباتى چون به حيوانى فتاد * نامدش حال نباتى هيچ ياد

جز همين ميلى كه دارد سوى آن * خاصه در وقت بهار و ضيمران

همچو ميل كودكان با مادران * سرّ ميل خود نداند در لبان

باز از حيوان سوى انسانيش * مىكشد آن خالقى كه دانيش

همچنين اقليم نااقليم رفت * تا شد اكنون عاقل و دانا و زفت

عقلهاى اولينش ياد نيست * هم از اين عقلش تحوّل‌كردنى است

تا رهد زين عقل پرحرص و طلب * صد هزاران عقل بيند بوالعجب

گرچه خفته گشت و ناسى شد ز پيش * كى گذارندش در آن نسيان خويش ؟

تا از آن خوابش به بيدارى كشند * كه كند بر حالت خود ريشخند

كه چه غم بود آنكه مىخوردم به خواب * چون فراموشم شد احوال صواب ؟

همچنان دنيا كه حكم نايم است * خفته پندارد كه اين خود دايم است

تا برآيد ناگهان صبح اجل * وارهد از ظلمت ظنّ و دغل

خنده‌اش گيرد از آن غمهاى خويش * چون ببيند مستقر و جاى خويش

هرچه تو در خواب بينى نيك و بد * روز محشر يك‌به‌يك پيدا شود

آنچه كردى اندر اين خواب جهان * گرددت هنگام بيدارى عيان

تا نپندارى كه اين بدكردنى است * اندر اين خواب و تو را تعبير نيست

بلكه اين خنده بود گريه زفير * روز تعبير اى ستم‌گير اسير

گريه و درد و غم و زارى خود * شادمانى دان به بيدارى خود

اى دريده پوستين يوسفان * گرگ برخيزى از آن خواب گران