عرفان مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ٣٠٣

عقل بر نفس است

لوح حافظ باشى اندر دور و گشت * لوح محفوظ است كو زين درگذشت

عقل ديگر بخشش يزدان بود * چشمهء آن در ميان جان بود

چون ز سينه آب دانش جوش كرد * نىشود گنده ، نه ديرينه ، نه زرد

ور ره نبعش بود بسته ، چه غم * كو همىجوشد ز خانه دم‌به‌دم

راه آبش بسته شد ، شد بينوا * از درون خويشتن جو چشمه را

عقل بر نفس است

عقل بر نفس است

طبع خواهد تا كشد از خصم ، كين * عقل بر نفس است بند آهنين

عقل ايمانى چو شحنه عادل است * پاسبان و حاكم شهر دل است

همچو گربه باشد او بيدار هوش * دزد در سوراخ ماند همچو موش

گربه چه ، شير شيرافگن بود * عقل ايمانى كه اندر تن بود

غرّه او حاكم درندگان * نعرهء او مانع چرّندگان

شهر پردزد است و پرجامه‌كنى * خواه شحنه باش گو و خواه نى

عقل ضد شهوت است اى پهلوان * آنكه شهوت مىتند عقلش مخوان

وهم خوانش آنكه شهوت را گداست * وهم قلب نقد زرّ عقل‌هاست

بىمحك پيدا نگردد وهم و عقل * هر دو را سوى محك كن زود نقل

اين محك قرآن و خال انبيا * چون محك مر قلب را گويد بيا

تا ببينى خويش را ز آسيب من * كه نيى اهل فراز و شيب من