عرفان مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ٢٧٣

منطقى كز وحى نبود از هواست

كوه را گفتار كى باشد ز خود ؟ * عكس غيرست آن صدا اى معتمد

گفت تو ، زان‌سان كه عكس ديگرى است * جمله احوالت به غير عكس نيست

خشم و ذوقت هر دو عكس ديگران * شادى قواده و خشم عوان « 1 »

آن عوان را آن ضعيف آخر چه كرد * كه دهد او را به كينه زجر و درد

تا به كى عكس خيال لامعه ؟ * جهد كن تا گردى صاحب واقعه

تا كه گفتارت ز حال تو بود * سير تو با پرّوبال تو بود

صيد گيرد تير هم با پر غير * لاجرم بىبهره است از لحم طير

باز « 2 » ، صيد آرد به خود از كوهسار * لاجرم شاهش خوراند كبك و سار

منطقى كز وحى نبود از هواست * همچو خاكى در هوا و در هباست

گر نمايد خواجه را اين دم غلط * ز اول و النجم « 3 » برخوان چند خط

تا كه ما ينطق محمّد از هوا * انّه الّا بوحى احتوى

احمدا چون نيستت از وحى ياس * جسميان را ده تحرّى و قياس

كز ضرورت هست مردارى حلال * كه تحرى نيست در كعبه وصال

بىتحرى و اجتهادات هدى * هركه بدعت پيشه گيرد از هوا

همچو عادش بر برد باد و كشد * نى سليمان است تا تختش كشد

عاديان را باد ز استكبار بود * يار خود پنداشتند ، اغيار بود

چون بگردانيد ناگه پوستين * خردشان بشكست آن بئس القرين

باد را بشكن ، كه بس فتنه است باد * پيش از آن كت بشكند او همچو عاد

چون دم مردان نپذرفتى ز مرد * وحى حق را هين پذيرا شو ز درد

باد گويد پيكم از شاه بشر * گه خبر خير آورم ، گه شور و شر

غير مأمور امير خود نيم * من چو تو غافل ز شاه خود كيم ؟

گر سليمان‌وار بودى حال تو * چون سليمان گشتمى حمّال تو

ليك چون تو ياغيى من مستعار * مىكنم خدمت تو را روزى سه چار

( 1 ) - عوان : دشوار . ( 2 ) - باز : پرنده شكارى . ( 3 ) - اشاره به آيات 1 - 5 از سوره و النجم ش 53 .