عرفان مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ٢٦٣

در تفسير آيه « فَلْيَنْظُرِ الْإِنْسانُ مِمَّ خُلِقَ »

در هنر من از كسى كم نيستم * تا به خدمت پيش دشمن بيستم

من ز آتش زاده‌ام ، او از وحل « 1 » * پيش آتش مر وحل را چه محل ؟

او كجا بود اندر آن دورى كه من * صدر عالم بودم و فخر زمن ؟

شعله مىزاد آتش جان سفيه * كآتشى بود الولد سرّ ابيه

نى غلط گفتم كه بد قهر خدا * علّتى را پيش آوردن چرا ؟

سرّ آب چبود ؟ اب ما صنع اوست * صنع مغز است و ابِ صورت چو پوست

ليك آدم چارق و آن پوستين * پيش مىآورد كه هستم ز طين

چون اياز آن چارقش مورود بود * لاجرم آن عاقبت محمود « 2 » بود

هست مطلق كارساز نيستى است * كارگاه هست كن جز نيست چيست ؟

برنوشته هيچ بنويسد كسى ؟ * يا نهاله كارد اندر مغرسى « 3 » ؟

كاغذى جويد كه او به نوشته نيست * تخم كارد موضعى كه كشته نيست

تو برادر موضع ناكشته باش * كاغذ اسفيد نابنوشته باش

تا مشرف گردى از نون و القلم * تا بكارد در تو تخم آن ذو الكرم

خود از اين پالوده ناليسيده گير * مطبخى كه ديده‌اى ناديده گير

زانكه زين پالوده مستىها بود * پوستين و چارق از يادت رود

چون درآيد نزع و مرگ آهى كنى * ذكر دلق و چارق آنگاهى كنى

تا نمانى غرق موج و زشتيى * كه نباشد از پناهت پشتيى

ياد نارى از سفينهء راستين * ننگرى در چارق و در پوستين

چون‌كه درمانى به غرقاب بلا * پس ظلمنا « 4 » ورد سازى در ولا

ديو گويد بنگريد اين خام را * سر بريد اين مرغ بىهنگام را

دور اين خصلت ز فرهنگ اياز * كه پديد آيد نمازش بىنياز

او خروس آسمان بوده ز پيش * نعره‌هاى او همه در وقت خويش

( 1 ) - وحل : گل و لاى ، مذبله . ( 2 ) - اشاره به آيه : « عَسى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقاماً مَحْمُوداً » سوره : الاسراء ، آيه 79 . ( 3 ) - مغرس : جاى كاشتن درخت . ( 4 ) - اشاره به آيه : « رَبَّنا ظَلَمْنا أَنْفُسَنا . . . » سوره : الأعراف ، آيه 23 .