عرفان مثنوى ( فارسى ) — الصفحة ٢٣٥

هست به اسباب اسبابى دگر

چون ز حسّ بيرون نيايد آدمى * باشد از تصوير غيبى اعجمى

هست به اسباب اسبابى دگر

هست به اسباب اسبابى دگر

چشم بر اسباب از چه دوختيم * كه ز خوش‌چشمان كرشم آموختيم

هست بر اسباب ، اسبابى دگر * در سبب منگر ، برون افكن نظر

انبيا در قطع اسباب آمدند * معجزات خويش بر كيوان زدند

بىسبب مر بحر را بشكافتند * بىزراعت چاش « 1 » گندم يافتند

ريگها هم آرد شد از سعيشان * پشم بز ابريشم آمد كشكشان

جمله قرآن هست در قطع سبب * عزّ درويش و هلاك بو لهب

مرغ بابيلى دو سه سنگ افكند * لشكر زفت حبش را بشكند

پيل را سوراخ سوراخ افكند * سنگ مرغى كو به بالا پر زند

دم گام كشته بر مقتول زن * تا شود زنده همان دم در كفن

حلق ببريده جهد از جاى خويش * خون خود جويد ز خون‌پالاى خويش

همچنين ز آغاز قرآن تا تمام * رفض اسباب است و علت ، و السلام

كشف اين نه از عقل كارافزا شود * بندگى كن تا تو را پيدا شود

بند معقولات آمد ، فلسفى * شهسوار عقل عقل ، آمد صفى

عقل عقلت مغز و عقل توست پوست * معدهء حيوان هميشه پوست جوست

مغز جو از پوست دارد صد ملال * مغز ، نغزان را حلال آمد حلال

چون‌كه قشر عقل صد برهان دهد * عقل كل كى گام بىايقان نهد ؟

عقل دفترها كند يك سر سياه * عقل عقل آفاق دارد پر ز ماه

از سياهى و سفيدى فارغ است * نور ماهش بر دل و جان بازغ است

اين سياه و اين سفيد ار قدر يافت * زان شب قدر است كاختر نور يافت

( 1 ) - چاش : تودهء غلهء از كاه پاك‌شده را گويند .